Malarstwo jako narzędzie przezwyciężania niepewności: wystawa Wasyla Tkaczenki (Liacha) „Ogród czarno‑biały”

W przestrzeni @3.6.9spacekyiv za wsparciem @spilne.art otwarto wystawę malarstwa i grafiki Wasyla Tkaczenki (Liacha) @vasil_o_k. „Projekt, kuratorowany przez Saszka Protiagę, zbudowany jest jako sekwencja pejzaży, w których emocjonalne odczucie przestrzeni wyprzedza jej geograficzne rozpoznanie. Dla autora, którego praktyka artystyczna stała się sposobem przeżycia doświadczenia utraty rodzinnego miasta i rodziny po 2022 roku, malarstwo przekształciło się w narzędzie przezwyciężania niepewności. Prace przekazują napięcie poprzez zwyczajne, niemal codzienne sceny, które rejestrują nieodwracalne zmiany otaczającego świata i wewnętrzne poszukiwanie oparcia.”

Obrazy Tkaczenki układają się w cykl, w którym każdy motyw jest śladem po świecie, który uległ rozpadowi. Portret twarzy wykonany szybką, nerwową kreską przedstawia ludzką obecność w stanie rozproszenia: rysy są niepełne, jakby wyłaniały się z mgły lub pamięci, co podkreśla doświadczenie nieciągłości i emocjonalnego pęknięcia. W pejzażu z wysokimi, suchymi trawami, namalowanymi w ciężkich brązach i szarościach, artysta rejestruje krajobraz, który utracił swoją stabilność; trawy wyglądają jakby były poruszane wiatrem, lecz ich ruch jest sztywny, zatrzymany, co tworzy wrażenie świata, który przestał oddychać. Obraz z samotnym psem stojącym na jasnym piasku, na tle ciemnego lasu, wprowadza motyw opuszczenia: pies jest jedyną żywą istotą w kadrze, a jego sylwetka, drobna wobec masy drzew, sugeruje bezdomność i zagubienie, typowe dla doświadczenia przesiedlenia. W przedstawieniu siedzącej postaci w ciemnym wnętrzu, na tle złocistej podłogi, pojawia się motyw izolacji; ciało jest zgarbione, zamknięte, a światło padające na podłogę tworzy kontrast między ciężarem wnętrza a resztką nadziei, która nie daje jednak oparcia. Kompozycja z plątaniną gałęzi lub drewnianych struktur przedstawia organiczny chaos, jakby świat natury został nagle rozerwany i próbował ułożyć się na nowo; to obraz napięcia między destrukcją a próbą odbudowy. W pracy z parą czarnych butów i sylwetką w kapturze artysta rejestruje ślad po człowieku, który odszedł lub którego nie ma; buty są ciężkie, stabilne, lecz postać obok nich jest ledwie naszkicowana, jakby ulotna, co tworzy napięcie między materialnością a nieobecnością. Martwa natura z pogniecioną tkaniną lub papierem ukazuje kruchość i nietrwałość, a jej miękkie, zgaszone kolory sugerują świat, który utracił swoją wyrazistość. Abstrakcyjna kompozycja w błękitach, przypominająca chmury lub fale, wprowadza motyw zmienności i nieuchwytności, jakby pejzaż emocjonalny artysty rozpadał się na fragmenty.

Konfliktogenna podstawa tych obrazów wynika z ich struktury: wszystkie przedstawiają świat, który został naruszony, przesunięty, pozbawiony stabilności. Wojna nie jest tu obecna poprzez bezpośrednie przedstawienie przemocy, lecz poprzez subtelne, lecz nieodwracalne zmiany w relacji człowieka z przestrzenią. Krajobrazy wyglądają znajomo, lecz są już nie do odzyskania; przedmioty stają się śladami nieobecnych; ciała nie znajdują oparcia w świecie; natura traci swoją neutralność i staje się świadkiem katastrofy. Tkaczenko rejestruje nie tyle samą wojnę, ile jej konsekwencje: rozpad codzienności, utratę domu, przesunięcie emocjonalnego centrum życia, konieczność budowania siebie na nowo w przestrzeni, która nie daje żadnych gwarancji.

Wkład tych prac w sztukę ukraińską 2022 – 2025 polega na stworzeniu języka wizualnego, który opisuje wojnę poprzez jej skutki, a nie poprzez jej obrazy. To malarstwo powściągliwe, lecz intensywne, w którym konfliktogenność wynika z napięcia między pamięcią a teraźniejszością, między tym, co znane, a tym, co utracone. Tkaczenko wprowadza estetykę posttraumatycznego pejzażu, w którym zwyczajne sceny stają się nośnikami doświadczenia wojny, a malarstwo staje się narzędziem przepracowania utraty i poszukiwania wewnętrznego oparcia. Dzięki temu jego prace wpisują się w najważniejszy nurt ukraińskiej sztuki lat 2022–2026, w którym wojna jest obecna nie jako spektakl przemocy, lecz jako głęboka, emocjonalna zmiana struktury świata. © Yana Hladyr 2026