Zrodzone ze wstrząsów

Projekt „Zrodzone ze wstrząsów: katharsis sztuki ukraińskiej w treściach mediów kulturalnych (2022–2025)” koncentruje się na przełomowych procesach zachodzących we współczesnej sztuce ukraińskiej, prezentowanych odbiorcom za pomocą różnorodnych form przekazu w przestrzeni cyfrowej. Jest to jeden z fenomenów przenikania kultury i cyfryzacji, dzięki któremu informacje o istocie zjawisk artystycznych – dotychczas funkcjonujące głównie w sferze kultury elitarnej – stają się bardziej dostępne i zrozumiałe. W Ukrainie ta sfera zaczęła dynamicznie rozwijać się od początku pełnoskalowej wojny, ponieważ konflikt rosyjsko‑ukraiński ma również wymiar kulturowy.

Ukraińskie media kulturalne przez długi czas ograniczały się do pojedynczych stron internetowych poświęconych sztuce (np. „LitAkcent”). Dopiero po 2014 roku zaczęły powstawać nowe inicjatywy medialne. W lutym 2022 r. wśród aktywnych mediów kulturalnych funkcjonowały m.in. . LiRoom, YouArt, Moviegram, ChytomoBooks, Suspilne Kultura, Cultprostir.ua i Yabl.ua. Trzy lata wojny przyczyniły się do pojawienia się kolejnych projektów, takich jak PostImpreza, Sensor Media czy Shtukango. Pomimo rosnącego znaczenia tego obszaru pozostaje on słabo zbadany w ukraińskiej humanistyce.

Celem projektu jest analiza treści medialnych ukraińskich platform kulturalnych: @yourart, @liroomcomua, @moviegramua, @chytomo_books, @post.impreza, @yabl.ua, @sensormedia.ua, @shtukango, @svobodadumky.ua, @suspilne.culture, @kultprostir, @esthetic.intelligence, @kyiv_art, a także zbadanie sposobów wizualizowania na Instagramie fenomenu transformacji i odrodzenia sztuki ukraińskiej – katharsis. Zjawisko to stanowi fundament współczesnej narracji o kulturze ukraińskiej ze względu na jego konfliktogenny charakter. Głównym narzędziem medialnym stają się wizualizacje, które pełnią funkcję utrwalania informacji oraz umożliwiają ich interpretację.

Arystotelesowski termin „katharsis”¹ zostaje tu użyty w szerszym kontekście – jako określenie istoty procesów przemian kulturowych, wykraczających poza indywidualne doświadczenie odbioru sztuki. Ponadto katharsis ujawnia konflikt i wojnę jako źródła nowych zjawisk artystycznych, takich jak nowe gatunki, dzieła, tematy oraz zmiany i reorientacje funkcji artystycznych. Związek konfliktu i dzieła sztuki był wielokrotnie podejmowany w badaniach humanistycznych.

Pierwsza teza: wizualizacje kultury ukraińskiej w mediach kulturalnych przedstawiają proces katharsis sztuki ukraińskiej – obejmującej literaturę, malarstwo, kino, muzykę, teatr, rzeźbę, architekturę i taniec – w czasie wojny. Proces ten nasyca się nowymi treściami i rejestruje pojawianie się jej unikatowych form.

Cele projektu obejmują:

• zdefiniowanie pojęcia „katharsis sztuki ukraińskiej”;
• określenie sposobów i specyfiki wizualizowania katharsis na Instagramie w kontekście kultury sieciowej;
• zbadanie potencjału konfliktu artystycznego jako czynnika kształtującego nowe formy i treści sztuki ukraińskiej;
• analizę możliwości wykorzystania cyfrowych narzędzi katalogowania informacji naukowej w humanistyce poprzez stworzenie webarchiwum (bazy danych).

Druga teza: zjawiska katharsis w ukraińskiej sztuce stanowią fenomen zakorzeniony w szczelinie kulturowej między Wschodem a Zachodem². Te przeciwieństwa generują wysoki poziom konfliktogenności dzieł sztuki, a jednocześnie stanowią podstawę ich interpretacji. W związku z tym każdy materiał medialny oraz każde zjawisko katharsis w mniejszym lub większym stopniu przekazuje konsekwencje konfliktu, ale także jego potencjał artystyczny.

W swojej rozprawie doktorskiej sformułowałam autorską koncepcję konfliktu artystycznego i w niniejszych badaniach posługuję się wypracowanymi przeze mnie terminami i pojęciami, takimi jak „konflikt”, „konfliktogenność”, „kolizja” oraz kilkoma innymi³.

Pytania badawcze:

• jaka jest treść pojęcia „katharsis sztuki ukraińskiej”?
• jakie są sposoby i specyfika wizualizowania katharsis na Instagramie w kontekście kultury sieciowej?
• jaka jest rola konfliktogenności i potencjału konfliktu artystycznego jako czynnika kształtującego nowe formy i treści w różnych dziedzinach sztuki ukraińskiej?
• jakie są możliwości wykorzystania webarchiwów i „chmury tagów” w badaniach humanistycznych?