Wystawa Anastazji Leliuk NIEWIDZIALNY DOTYK: drogi przymusowego przesiedlenia

Tekst kultury, który opisuje wystawę Anastazji Leliuk „Niewidzialny dotyk”, przedstawia malarską refleksję nad utratą, pamięcią i doświadczeniem przymusowego przesiedlenia, osadzoną w kontekście wojny w Ukrainie. „W przestrzeni Printostan artystka tworzy obrazy, które nie dokumentują wojny bezpośrednio, lecz ukazują jej konsekwencje poprzez krajobrazy utracone, miejsca nieobecne i przestrzenie pamięci. Wystawa łączy malarskie rozważania o tym, co zostało utracone, a jednak pozostaje obecne, z osobistą drogą autorki, która poprzez obrazy rodzinnego regionu i doświadczenie migracji tworzy przestrzenie nasycone znakami pamięci i projekcjami znajomych miejsc. Równolegle funkcjonuje limitowana seria DIY‑brandu Lugangeles, w której ikonografia Donbasu splata się z estetyką ulicznych kultur Los Angeles, tworząc hybrydyczną, postmigracyjną tożsamość wizualną”.

Obrazy prezentowane na wystawie układają się w narrację o wojnie, która działa poprzez brak, pęknięcie i nieciągłość. Rzeźbiarska forma przypominająca fragment skały funkcjonuje jako materialny ślad regionu, który został zniszczony i opuszczony, a więc jako wizualna metafora rany krajobrazu. Krajobraz z brązowym wzgórzem i ciężkim niebem ukazuje ziemię naruszoną i niepewną, w której wojna jest obecna poprzez atmosferę, a nie poprzez bezpośrednie przedstawienie destrukcji. Drzewo o nagich gałęziach i samotna ławka tworzą obraz pustki i opuszczenia, sugerując miejsce, do którego nikt już nie wróci. Dom wśród wzgórz, przedstawiony jakby przez mgłę pamięci, staje się figurą utraty i niemożności powrotu. Abstrakcyjna różowa figura leżąca na tle zieleni i błękitu może być odczytana jako ślad ciała, jako znak kruchości ludzkiej obecności w przestrzeni naznaczonej przemocą. Monolit stojący na trawie funkcjonuje jak nagrobek krajobrazu, symbol trwałości i samotności, a jednocześnie znak pamięci o miejscu, które przestało istnieć. Obraz z napisem „Lugangeles” łączy Luhansk i Los Angeles, tworząc ironię i dystans, a zarazem wizualizując hybrydyczną tożsamość przesiedlonych, którzy żyją między dwoma światami.

Związek tych prac z wojną w Ukrainie jest głęboki, choć nieoczywisty. Wojna jest obecna nie poprzez przedstawienie walk, ruin czy przemocy, lecz poprzez doświadczenie przymusowego przesiedlenia, utratę miejsc dzieciństwa, krajobrazy, które istnieją już tylko w pamięci, oraz estetykę braku i nieobecności. Konfliktogenność tych obrazów wynika z napięcia między utratą a obecnością, między miejscem pochodzenia a miejscem przymusowego pobytu, między pamięcią a rzeczywistością. To konflikt nie militarny, lecz egzystencjalny i tożsamościowy, w którym wojna działa jako siła przekształcająca przestrzeń, pamięć i podmiotowość.

Wkład wystawy w ukraińską sztukę 2022- 2025 polega na stworzeniu estetyki przesiedlenia, która nie jest dokumentem ani reportażem, lecz malarską pamięcią krajobrazu. Wprowadza ona hybrydyczną ikonografię Donbasu, łącząc ją z globalnymi kodami wizualnymi, oraz kategorię „niewidzialnego dotyku”, która opisuje wojnę jako doświadczenie pozostawiające ślady wewnętrzne, emocjonalne i pamięciowe, a niekoniecznie widoczne wprost. W ten sposób prace Leliuk stają się jednym z najważniejszych przykładów współczesnej ukraińskiej sztuki wojennej, która przetwarza traumę w język pamięci i krajobrazu, tworząc nową estetykę postdonbaską, w której wojna jest obecna jako przestrzeń pamięci, a nie obraz przemocy.

© Yana Hladyr 2026