Illa Ripyn

Tekst kultury sieciowej opublikowany przez Suspilne Culture tworzy spójną, wielokadrową narrację , w której każdy obraz i każdy podpis pełni funkcję argumentu w procesie odzyskiwania ukraińskiej tożsamości jednego z najważniejszych artystów XIX wieku. („5 sierpnia obchodzimy 181. rocznicę urodzin ukraińskiego malarza Illi Ripina. W niektórych światowych muzeach wciąż figuruje on jako „Rosjanin”, jednak ukraińscy historycy sztuki pracują nad dekolonizacją postaci artysty. Jak zmieniało się postrzeganie malarza w zagranicznych instytucjach — zobaczycie w karuzeli”).

Wszystkie kadry są podporządkowane jednemu celowi: pokazaniu, że przez dziesięciolecia światowe instytucje kultury powielały rosyjską narrację, przypisując twórcę do „rosyjskiej szkoły malarstwa”, podczas gdy jego biografia, środowisko kulturowe i tematyka twórczości jednoznacznie sytuują go w tradycji ukraińskiej. Suspilne Culture wykorzystuje formę karuzeli, aby krok po kroku zdemontować imperialne zawłaszczenie i pokazać, jak zmienia się sposób opisywania artysty w międzynarodowych muzeach.

Pierwszy kadr przedstawia portret artysty z tekstem informującym o 181. rocznicy urodzin ukraińskiego malarza Illi Ripyna. Już w tym pierwszym zdaniu dokonuje się akt dekolonizacji: artysta zostaje nazwany Ukraińcem, a jego nazwisko zapisane jest w formie „Ripyn”, a nie w rusyfikowanej wersji „Riepin”. Tekst podkreśla, że w wielu muzeach na świecie wciąż funkcjonuje kolonialny opis, ale ukraińscy badacze pracują nad jego korektą. Ten kadr pełni funkcję deklaracji programowej — ustanawia ramę interpretacyjną całej publikacji.

Drugi kadr przedstawia wypowiedź Petera Doroszenki, dyrektora Ukraińskiego Muzeum w Nowym Jorku. Tekst akcentuje, że Ripyn urodził się w Charkowie, chciał tam umrzeć, a jego twórczość jest głęboko zakorzeniona w ukraińskiej tematyce. Jednocześnie Doroszenko zauważa, że w jego dorobku obecne są pewne wpływy imperialne — co jest naturalne dla artysty żyjącego w realiach imperium, ale nie zmienia jego kulturowej przynależności. Ten kadr podkreśla, że celem jest przywrócenie postaci właściwego miejsca w historii i odpowiedniego kontekstu kulturowego.

Trzeci kadr pokazuje portret pisarza Wsiewołoda Garszyna namalowany przez Ripyna, a tekst informuje, że w 2023 roku Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku zmieniło podpis pod tym dziełem, określając artystę jako Ukraińca. Wcześniej figurował jako „rosyjski malarz”. Ten kadr dokumentuje realną zmianę w międzynarodowej instytucji — dowód, że korekta wieloletnich narracji już się dokonuje.

Czwarty kadr przedstawia autoportret artysty, a tekst informuje, że w 2024 roku fińskie muzeum Ateneum również zmieniło podpis, zastępując określenie „rosyjski” formą „ukraiński”. Obok znajduje się przypomnienie o rocznicy urodzin Ripyna oraz informacja, że wciąż istnieją instytucje, które nie dokonały korekty, ale proces trwa. Ten kadr wzmacnia narrację o stopniowym odzyskiwaniu artysty przez ukraińską historię sztuki.

Piąty kadr przedstawia zimowy pejzaż ukraińskiego miasta Chuhujiw autorstwa Ripyna , a tekst informuje, że w 2025 roku Brooklyn Museum zmieniło podpis pod obrazem przedstawiającym Chuhujiw, zastępując „Rosję” „Ukrainą”. Ten kadr jest szczególnie istotny, ponieważ dotyczy nie tylko tożsamości artysty, lecz także tożsamości przedstawionego miejsca. Proces przywrócenia tożsamości obejmuje więc zarówno twórcę, jak i przestrzeń, którą malował.

Wszystkie kadry łączy wspólna struktura: obraz Ripyna zestawiony z krótkim, precyzyjnym tekstem, który dokumentuje proces korekty kolonialnych narracji. Suspilne Culture nie tylko informuje, lecz także edukuje i demaskuje — pokazuje, jak przez lata rosyjskie instytucje kultury zawłaszczały twórców z terenów podporządkowanych imperium, a światowe muzea bezrefleksyjnie powielały te narracje. Każdy kadr jest więc aktem symbolicznego odzyskania, a cała publikacja stanowi przykład medialnego działania, w którym język, obraz i faktograficzna precyzja tworzą spójną strategię przywracania ukraińskiej podmiotowości w historii sztuki.

W kontekście katharsis sztuki ukraińskiej lat 2022–2025 ta publikacja ma znaczenie fundamentalne. Pokazuje, że oczyszczenie dotyczy nie tylko współczesnych traum wojennych, lecz także przeszłości, która przez dziesięciolecia była deformowana przez imperialne narracje. Proces przywracania prawdy staje się tu formą kulturowego uzdrowienia — odzyskiwaniem nazwisk, miejsc i biografii, które zostały podporządkowane obcej interpretacji. Suspilne Culture, poprzez precyzyjne zestawienie obrazów i tekstów, tworzy model medialnego katharsis, w którym historia sztuki zostaje oczyszczona z narosłych przez lata kolonialnych naleciałości, a ukraińska tożsamość kulturowa odzyskuje swoją widzialność i sprawczość. © Yana Hladyr 2026