Wystawa „AZOWSTAL” w galerii „Portal11”

Ten tekst kultury sieciowej wprowadza w przestrzeń wystawy, która ma charakter wyjątkowy: nie jest to projekt metaforyczny ani psychologiczny, lecz bezpośrednia wizualna dokumentacja miejsca, które stało się jednym z najważniejszych symboli wojny 2022 roku. („Wystawa „AZOWSTAL” w galerii Portal11 @gallery_portal11. Azowstal to miejsce heroizmu, ale zarazem wielkiej tragedii narodu ukraińskiego — „miasto w mieście”, które w 2022 roku stało się polem bitwy w rosyjsko‑ukraińskiej wojnie. W ekspozycji zaprezentowano akwaforty artysty Wiktora Wichtyńskiego, rzeźby Mychajła Hryciuka oraz akwarele Mykoły Kutniakowa. ”). Wszystkie te prace przedstawiają Azowstal. Azowstal — jako zakład przemysłowy, twierdza, schron, miejsce oblężenia i oporu — funkcjonuje tu jako przestrzeń pamięci, traumy i heroizmu. Wystawa łączy trzy media: akwafortę, rzeźbę i akwarelę, tworząc wielowarstwowy obraz miejsca, które zostało wpisane w zbiorową świadomość Ukraińców.

W akwafortach Wiktora Wichtyńskiego konfliktogenność ujawnia się poprzez monumentalne, surowe przedstawienia konstrukcji stalowych, hal, dźwigów i torów kolejowych. Linie są ostre, gęste, precyzyjne, a monochromatyczna paleta wzmacnia wrażenie ciężaru i nieuchronności. Te prace nie przedstawiają walki, lecz infrastrukturę, która stała się sceną walki. Industrialna architektura Azowstali jawi się jako organizm — złożony, wielowarstwowy, niemal żywy — który przyjął na siebie ciosy wojny. Wichtyński nie idealizuje przestrzeni; ukazuje ją jako miejsce pracy, wysiłku, potu i metalu, które w 2022 roku zostało przekształcone w bastion obrony. Konfliktogenność wynika tu z napięcia między funkcją przemysłową a funkcją militarną, które nałożyły się na siebie w sposób brutalny i nieodwracalny.

W akwarelach Mykoły Kutniakowa konfliktogenność przybiera formę ekspresyjnej, niemal impresyjnej wizualizacji chaosu i destrukcji. Kolory — pomarańcze, brązy, turkusy — tworzą atmosferę ognia, dymu i metalu. Struktury przemysłowe są rozmyte, zdeformowane, jakby widziane przez dym lub przez pamięć. To nie jest dokumentacja, lecz emocjonalny zapis miejsca, które płonie, rozpada się, ale trwa. Akwarela, medium lekkie i delikatne, zostaje tu użyta do przedstawienia ciężaru i przemocy — co samo w sobie tworzy silny efekt konfliktogenny. W tych pracach Azowstal jest nie tylko przestrzenią fizyczną, lecz także symbolem walki o przetrwanie.

Wszystkie prace łączy wspólna cecha: przedstawiają Azowstal nie jako fabrykę, lecz jako symbol. Symbol oporu, poświęcenia, tragedii, ale także siły i niezłomności. Wystawa nie rekonstruuje wydarzeń wojennych, lecz ukazuje przestrzeń, która stała się ich epicentrum. Konfliktogenność wynika z samego tematu: Azowstal jest miejscem, w którym wojna nie jest abstrakcją, lecz konkretnym doświadczeniem, zapisanym w metalu, betonie i pamięci.

W kontekście ukraińskiej sztuki 2022–2025 wystawa „AZOWSTAL” wnosi nowy wymiar dokumentalno‑symboliczny. To jest nie tylko sztuka o wojnie, lecz także sztuka z miejsca wojny. Prace te tworzą wizualny pomnik przestrzeni, która stała się jednym z najważniejszych punktów odniesienia dla ukraińskiej tożsamości czasu wojny. Wnoszą do katarsis sztuki ukraińskiej aspekt materialnej pamięci — pamięci zakodowanej w architekturze, w strukturach przemysłowych, w przestrzeni, która stała się świadkiem i uczestnikiem heroicznego oporu. © Yana Hladyr 2026