I oto skończył się las: pejzaże wojny

Ten tekst kultury sieciowej z PostImpeza przedstawia serię kadrów dokumentujących wystawę «Za drzewem drzewo», która koncentruje się na pamięci, utracie, destrukcji i regeneracji w kontekście wojny oraz wyzwalania ukraińskich terytoriów. Komentarz medialny: „Zachowanie czy utrata, zwycięstwa czy zniszczenia, spalone samochody cywilne czy podniesiona ukraińska flaga na wyzwolonych terytoriach — w jaki sposób zapamiętamy to, co dziś się nam przydarza? O pamięci i wojnie rozważają artyści w wystawie zbiorowej «Za drzewem drzewo» kuratorowanej przez Dmytra Czepurnego @dmytrochepurnyi oraz Antona Usanowa @usanov38, prezentowanej obecnie w @asortymentna_kimnata. W jej ramach zestawiono różnorodne narracje dotyczące odporności, kruchości oraz naszej zdolności do regeneracji”.

Pierwszy kadr zawiera kolaż czarno‑białych fotografii autorstwa Krisa Wojtkiva, które ukazują fragmenty pejzażu, portrety i sceny o charakterze dokumentalnym. Fotografie są zestawione w sposób przypominający archiwum, jakby stanowiły zbiór śladów, które nie weszły do głównego materiału, lecz tworzą własną narrację o końcu lasu. Formuła «skończył się las» funkcjonuje tu jako metafora natury, która uległa zniszczeniu wskutek wojny, a zarazem jako obraz utraty dawnego porządku i bezpieczeństwa.

Drugi kadr przedstawia grupę osób stojących przed publicznością w przestrzeni wystawienniczej. Widać okna, światło dzienne, a wśród widzów osobę w żółtej kurtce, która wprowadza element przypadkowej intensywności w monochromatyczną scenę. Ten kadr dokumentuje moment wspólnotowy: rozmowę, prezentację, wymianę doświadczeń. W tekście towarzyszącym pojawia się refleksja o pamięci, utracie, zwycięstwie i odbudowie, a także o tym, jak osobiste doświadczenia wojny wpływają na percepcję rzeczywistości i praktyki artystyczne. Wystawa staje się miejscem, w którym pamięć zbiorowa i indywidualna spotykają się w przestrzeni dialogu.

Trzeci kadr to panel z tekstem zapisanym ręcznie na ciemnym tle. Słowa dotyczą ochrony przed wiatrem, ruin, regeneracji i tożsamości terytorialnej. Tekst funkcjonuje jako obiekt konceptualny, który nie opisuje rzeczywistości, lecz ją performuje: zapis staje się gestem utrwalającym doświadczenie wojny i próbę odbudowy. W kontekście wystawy panel ten pełni rolę refleksyjnego komentarza, który wprowadza widza w stan kontemplacji nad tym, jak wojna zmienia relację człowieka z przestrzenią i pamięcią.

Czwarty kadr przedstawia serię pięciu czarno‑białych prac zawieszonych na ciemnej ścianie. Obrazy ukazują zdeformowane, częściowo zasłonięte sylwetki ludzkie, jakby wyłaniające się z mgły lub zniszczenia. Kompozycje są minimalistyczne, lecz intensywne, a ich fragmentaryczność wskazuje na niemożność pełnej reprezentacji ciała w warunkach wojny. Prace te funkcjonują jako wizualne świadectwa utraty, w których ciało staje się śladem, a jego obecność — dowodem na przemoc wpisaną w przestrzeń.

Piąty kadr przedstawia pejzaż widziany przez prostokątną ramę, jakby przez okno. Drzewa bez liści, mgła, zanikające kontury tworzą atmosferę ciszy i izolacji. Ten obraz działa jak metafora czasu po wyzwoleniu: przestrzeń jest pusta, lecz wciąż naznaczona śladami bombardowań. W tekście towarzyszącym pojawia się refleksja o tym, jak artyści pracują z temporalnością i realnością, jak próbują uchwycić moment przejścia między destrukcją a regeneracją. Pejzaż staje się miejscem, w którym wojna pozostawiła swoje ślady, a sztuka próbuje je odczytać.

Szósty kadr przedstawia pojedynczą czarno‑białą pracę w ramie, ukazującą krajobraz z drzewami i chmurami. Obok znajduje się tabliczka z opisem. Obraz jest miękki, atmosferyczny, jakby powstał z pamięci, a nie z obserwacji. W kontekście wystawy funkcjonuje jako element większej narracji o tym, jak wojna deformuje przestrzeń i jak sztuka próbuje ją odzyskać poprzez pracę z fragmentem, śladem, resztką.

Wszystkie kadry tworzą spójną opowieść o pamięci i jej materialnych nośnikach. Wystawa «Za drzewem drzewo» jest fotoraportem i instalacją, która pracuje z fragmentem jako podstawowym narzędziem refleksji. Artyści Dmytro Chepurnyi i Anton Usanov koncentrują się na tym, co pozostało po destrukcji: na śladach, resztkach, szczątkach, które nie pozwalają zapomnieć. W ten sposób wystawa wpisuje się w współczesny język sztuki ukraińskiej czasu wojny, w którym natura staje się świadkiem przemocy, a jej zniszczenie — jednym z kluczowych tematów artystycznych.

Konfliktogenność tego materiału wynika z napięcia między pamięcią a destrukcją. Obiekty, fotografie i teksty nie są neutralne; są świadectwami przemocy, które konfrontują widza z doświadczeniem wojny i z jej konsekwencjami dla przestrzeni, ciała i tożsamości. Wystawa nie łagodzi konfliktu, lecz go ujawnia, pokazując, że pamięć jest miejscem, w którym wojna wciąż trwa.

Katharsis w tym kontekście – to proces, w którym doświadczenie konfliktu staje się impulsem do powstania nowych form artystycznych charakterystycznych dla sztuki ukraińskiej lat 2022–2025. Wystawa «Za drzewem drzewo» ujawnia właśnie taki moment: artyści nie rekonstruują utraconego pejzażu, lecz tworzą nowy język obrazowania oparty na fragmencie, śladzie i szczątku. Fotografia przestaje być dokumentem, a staje się narzędziem analizy zniszczonej natury; instalacja nie odtwarza przestrzeni, lecz wskazuje na jej pęknięcia; tekst staje się materialnym znakiem pamięci, który performuje doświadczenie wojny. Nowością jest tu przekształcenie pejzażu w nośnik traumy oraz wprowadzenie natury jako pełnoprawnego uczestnika konfliktu, którego zranienie staje się tematem artystycznym. Katharsis polega na tym, że z destrukcji rodzi się nowa estetyka: estetyka resztki, fragmentu, śladu, która definiuje sztukę ukraińską czasu wojny i pozwala jej odzyskać podmiotowość poprzez twórcze przepracowanie konfliktu.

© Yana Hladyr 2026