Drama «Jakub» — zjednoczyć się, aby przetrwać

„Tam miał przygotowany kij, którym uderzał gdzieś w górę, a stamtąd wysypywało się ziarno. Napełniali kieszenie pszenicą i wracali do domu, ale ojciec ostrzegał, żeby nikomu o tym nie mówił”.

Aktor Iwan Blindar opowiada świadectwo Mykoły Bilana o tym, jak jego rodzina ratowała się przed głodem w jednej z wiosek na Kirovohradczyźnie.

Z okazji Dnia Pamięci Ofiar Wielkiego Głodu w teatrze odbędzie się premiera historycznej dramy „Jakiv” — opowieści o moralnym przebudzeniu w czasie jednej z najciemniejszych i najmniej znanych na świecie tragedii XX wieku.

Ten tekst kultury sieciowej – to reel, opowiada o spektaklu „Jakub”. Drama „Jakub” to współczesna interpretacja świadectw o Wielkim Głodzie, skoncentrowana na moralnym przebudzeniu jednostki w warunkach skrajnego terroru. Jej oś fabularna opiera się na historii chłopca, który w czasie głodu staje wobec konieczności wyboru między przetrwaniem a lojalnością, między milczeniem a próbą ocalenia resztek człowieczeństwa. W centrum znajduje się motyw obserwowania zbrodni i stopniowego uświadamiania sobie, że bierna obecność wobec zła również ma konsekwencje moralne. To właśnie ten proces — przejście od strachu i bezradności do wewnętrznego sprzeciwu — stanowi główny temat dramy.

Spektakl zainteresował teatr obecnie z dwóch powodów. Po pierwsze, Wielki Głód pozostaje jedną z najmniej opowiedzianych tragedii XX wieku, a współczesna sztuka ukraińska intensywnie wraca do tematów przemilczanych, wypartych lub zniekształconych przez sowiecką propagandę. Teatr, jako medium o silnym potencjale etycznym, staje się naturalnym miejscem przywracania pamięci i konfrontacji z traumą historyczną. Po drugie, dramat „Jakub” wpisuje się w aktualny kontekst wojenny: doświadczenie przemocy państwowej, głodu, strachu i moralnych dylematów z lat 30. XX wieku rezonuje z dzisiejszą sytuacją Ukrainy, co nadaje spektaklowi szczególną aktualność i intensywność.

W materiałach medialnych podkreślono to poprzez przywołanie świadectwa Mykoły Bilana: „Tam miał przygotowany kij, którym uderzał gdzieś w górę, a stamtąd wysypywało się ziarno. Napełniali kieszenie pszenicą i wracali do domu, ale ojciec ostrzegał, żeby nikomu o tym nie mówił”. Ten fragment, włączony do narracji spektaklu, ukazuje codzienną logikę przetrwania w warunkach terroru — zdobycie garści ziarna wymagało konspiracji, ryzyka i milczenia. To właśnie takie mikrohistorie tworzą emocjonalny fundament dramy i nadają jej autentyczność.

Spektakl interesuje teatr dziś, ponieważ łączy trzy elementy: historyczną prawdę, moralny konflikt i współczesną aktualność. „Jakub” nie rekonstruuje Wielkiego Głodu w sposób dokumentalny, lecz koncentruje się na wewnętrznym doświadczeniu człowieka, który dojrzewa w świecie, gdzie przemoc jest wszechobecna, a wybory moralne są wymuszone przez głód i strach. Dzięki temu drama staje się nie tylko opowieścią o przeszłości, lecz także komentarzem do współczesnych form przemocy i opresji.

Wybór tematu Wielkiego Głodu w dramie „Jakub” w czasie trwającej wojny jest znaczący, ponieważ współczesny teatr ukraiński wykorzystuje powrót do traum historycznych jako narzędzie katharsis. W sytuacji, gdy społeczeństwo ponownie doświadcza przemocy państwowej, terroru, zastraszania i zagrożenia egzystencjalnego, dramat o Wielkim Głodzie staje się lustrem, w którym odbija się aktualna rzeczywistość. Teatr sięga po tę tematykę właśnie teraz, ponieważ trauma z lat 30. XX wieku nabiera nowej aktualności: mechanizmy opresji, strachu i moralnych dylematów powracają w zmienionej, ale rozpoznawalnej formie. W ten sposób spektakl umożliwia widzom przepracowanie współczesnego doświadczenia poprzez konfrontację z wcześniejszą, przemilczaną tragedią.

© Yana Hladyr 2026