«Palianytsia»

Ten tekst kultury sieciowej na Kultprostir przedstawia serię prac Żanny Kadyrowej zatytułowaną Palianytsia, która należy do najbardziej rozpoznawalnych realizacji ukraińskiej sztuki wojennej lat 2022–2025. W centrum projektu znajduje się motyw palianyci, jednego z najbardziej symbolicznych elementów ukraińskiej codzienności, przekształconego w obiekt rzeźbiarski wykonany z ciężkiego, nieorganicznego materiału. Kadyrowa tworzy formy przypominające bochenki chleba, lecz zbudowane z rzekowych kamieni z Zakarpacia, co nadaje im charakter materialnego paradoksu: przedmiot kojarzony z kruchością, miękkością i codziennym życiem zostaje zastąpiony surową, twardą materią, która nie poddaje się działaniu czasu ani przemocy. W kulturze sieciowej publikacja tych prac staje się formą dokumentowania wojny poprzez symbol, który łączy codzienność, tożsamość i opór.

Pierwszy kadr ukazuje kamienną palianycię, której forma została precyzyjnie wyrzeźbiona tak, aby przypominała pokrojony bochenek chleba. Poszczególne „kromki” mają wyraźne krawędzie, a faktura kamienia zachowuje naturalną chropowatość. Obraz wprowadza napięcie między tym, co znane i domowe, a tym, co ciężkie, trwałe i nieprzejednane. W kontekście wojny kamienna palianycia staje się metaforą odporności: chleb, który w normalnych warunkach jest symbolem gościnności i życia, zostaje przekształcony w obiekt nie do zjedzenia, nie do zniszczenia, w materialny znak przetrwania. Konfliktogenna podstawa dzieła ujawnia się w zestawieniu miękkości kulturowego znaczenia chleba z twardością kamienia, które powstało w warunkach konfliktu i odpowiada na potrzebę utrwalenia tego, co kruche.

Drugi kadr przedstawia instalację w przestrzeni galerii, w której kamienne obiekty ułożone są na stole przykrytym białym obrusem. Wnętrze jest jasne, minimalistyczne, a naturalne światło podkreśla fakturę kamienia. Ustawienie przypomina domowy stół, miejsce wspólnoty, codziennych rytuałów i rodzinnych spotkań. Jednak zamiast chleba pojawiają się ciężkie, zimne kamienie, które wprowadzają napięcie między pamięcią o normalności a doświadczeniem wojny. Instalacja działa jak wizualny zapis utraty: stół, który powinien być miejscem życia, zostaje wypełniony obiektami, które nie spełniają swojej funkcji, lecz stają się symbolicznymi świadkami konfliktu. Konfliktogenna podstawa dzieła wynika z przekształcenia przedmiotu codziennego użytku w znak wojny, w którym materiał staje się nośnikiem afektu i pamięci.

W kontekście medialnym projekt Palianytsia został szeroko opisany jako jedna z najbardziej znaczących realizacji ukraińskiej sztuki w czasie wojny. Komentarz Kultprostir podkreśla, że do 20 maja w berlińskiej Koenig Galerie można oglądać wystawę Żanny Kadyrowej, a seria kamiennych palianyć była prezentowana na tegorocznym Biennale w Wenecji. Ten medialny akcent wzmacnia znaczenie projektu: prace, które powstały w odpowiedzi na doświadczenie wojny, trafiają do międzynarodowych instytucji sztuki, gdzie stają się częścią globalnej rozmowy o kulturze, pamięci i oporze. W kulturze sieciowej informacja o wystawie pełni funkcję nie tylko dokumentacyjną, lecz także symboliczną: ukazuje, że ukraińska sztuka wojny jest obecna w światowych przestrzeniach, a jej język wizualny staje się czytelny poza kontekstem lokalnym.

Miejsce projektu Palianytsia w ukraińskiej sztuce wojennej 2022–2025 wynika z jego zdolności do przekształcenia codziennego przedmiotu w nośnik afektu, pamięci i symbolicznego oporu. Kamień jako materiał wprowadza trwałość, ciężar i niezmienność, które kontrastują z kruchością życia w czasie wojny. Palianycia staje się znakiem tożsamości, który w warunkach konfliktu nabiera nowego znaczenia: jest jednocześnie symbolem domu, wspólnoty i gościnności, a także materialnym świadectwem przemocy, utraty i potrzeby przetrwania. Konfliktogenna podstawa dzieła stanowi fundament całej serii: to właśnie napięcie między funkcją chleba a jego kamienną formą tworzy strukturę wizualną, która pozwala uchwycić emocjonalną prawdę wojny poprzez symbol, materiał i gest artystyczny. © Yana Hladyr 2026