Ołja Fedorowa: jestem kulą w sercu wroga

Kadr 1:

Jestem kulą w sercu wroga. Jestem łzą po poległych bohaterach. Jestem radością na cześć ocalonych. Jestem żałobą po niewinnie zabitych. Jestem twardą ręką, która ładuje karabin maszynowy. Jestem łagodną ręką, która uspokaja dziecko.

Kadr 2:

Jestem ogniem, który spala wszystkich, którzy przyszli niszczyć mój dom. Jestem deszczem zmywającym z ulic brud i krew, którą przynieśli. Jestem nieuchronną karą. Jestem schronieniem i ciszą. Jestem zwycięstwem nad śmiercią. Jestem zwycięstwem dla życia.

Ten tekst kultury sieciowej na Kultprostir przedstawia dwie prace Olhy Fedorowej, które należą do najbardziej charakterystycznych przykładów ukraińskiej sztuki wojennej lat 2022–2025. Oba kadry łączą medium tekstylne i codzienne przedmioty z intensywną, afektywną poetyką, w której podmiot wypowiada się poprzez serię metaforycznych deklaracji zaczynających się od słowa „jestem”. W ten sposób powstaje struktura, w której jednostkowe „ja” zostaje rozszerzone do wymiaru zbiorowego doświadczenia wojny, a tekst staje się narzędziem autoafirmacji, oporu i pamięci.

Pierwsza praca wykorzystuje białą tkaninę jako nośnik tekstu. Materiał kojarzony z domem, ciałem i opieką zostaje przekształcony w przestrzeń, na której zapisane są afektywne stany wojny: kula, łza, radość, żałoba, twarda ręka i łagodna ręka. Napięcie między przemocą a czułością tworzy konfliktogenną podstawę dzieła. Tkanina, która w normalnych warunkach służy ochronie lub pielęgnacji, staje się miejscem, gdzie zapisuje się doświadczenie przemocy i jednocześnie potrzeba opieki. W tej pracy konfliktogenność wynika z zestawienia dwóch porządków: wojennego i domowego, które przenikają się w jednym obiekcie.

Drugi kadr przedstawia – prawdopodobnie – plastikową torbę z tekstem zapisanym czerwonym markerem. Torba, jako przedmiot codzienności, zostaje przekształcona w medium poetyckiego manifestu. Wypowiedzi „jestem ogniem”, „jestem deszczem”, „jestem karą”, „jestem schronieniem”, „jestem zwycięstwem” tworzą serię metafor, w których podmiot przybiera formy żywiołów, emocji i stanów egzystencjalnych. Konfliktogenna podstawa dzieła ujawnia się w napięciu między kruchością materiału a intensywnością treści. Plastikowa torba, symbol codziennego życia, zostaje naznaczona wojną i przekształcona w obiekt, który niesie afektywny ciężar przemocy, zemsty, ochrony i nadziei.

Obie prace należą do sztuki tekstylnej i sztuki obiektowej, które w kontekście wojny stają się formą wizualnego świadectwa. To tekstylna instalacja i obiekt konceptualny, w których materiał i tekst tworzą wspólną strukturę znaczeń. W sztuce wojennej 2022–2025 takie prace zapisują emocje, napięcia i doświadczenia, których nie można wyrazić realistycznym obrazem.

Konfliktogenna podstawa dzieła jest kluczowym elementem obu prac. Wynika ona z faktu, że struktura tekstu, wybór materiału i sposób prezentacji są bezpośrednio ukształtowane przez doświadczenie wojny. Tkanina i plastik stają się nośnikami przemocy, żałoby, gniewu, oporu i nadziei. W tych pracach konfliktogenność przejawia się w zestawieniu delikatnych, codziennych materiałów z intensywną, wojenną treścią, która nadaje im nową funkcję: stają się symbolicznymi obiektami pamięci i afektywnego świadectwa.

Miejsce tych prac w ukraińskiej sztuce wojennej 2022–2025 wynika z ich zdolności do przekształcenia codziennych przedmiotów w nośniki emocjonalnej prawdy konfliktu. Fedorowa tworzy dzieła, które nie dokumentują wojny w sposób realistyczny, lecz przekształcają ją w strukturę metaforyczną, w której podmiot staje się jednocześnie bronią, łzą, ogniem, schronieniem i zwycięstwem. Dzięki temu jej twórczość wpisuje się w nurt sztuki, która wykorzystuje tekst, materiał i symbol, aby uchwycić afekty wojny i przekształcić je w formę artystycznego oporu.

© Yana Hladyr 2026