Asja Krawczuk: ilustracje: Synagoga Mariupolska

Ten tekst kultury sieciowej – to reel opublikowany przez Shtukango (Штуканго). Tekst od medium: „Kontynuujemy pracę nad filmem dokumentalnym PostWschód o dziedzictwie Doniecczyzny i Ługańszczyzny. Ilustratorka Asya Kravchuk tym razem animowała zniszczoną upływem czasu żydowską synagogę w Mariupolu. Budynek przez lata stał opuszczony, ale ironicznie w 2022 roku pozostał niemal jedynym ocalałym obiektem przy ulicy Heorhijewskiej. Po masowych bombardowaniach miasta przez rosyjskich najeźdźców synagoga przetrwała już trzecią wojnę w swojej historii. Wierzymy, że w ukraińskim mieście jej gwiazda znów zabłyśnie. Sam film — już wkrótce. Muzyka: Maria Bojko, Teatromania. Projekt finansowany ze Stabilizacyjnego Funduszu Kultury i Edukacji 2022 Federalnego Ministerstwa Spraw Zagranicznych Niemiec oraz Goethe-Institut”. Pierwotny tekst kultury – to animacja autorstwa Asyi Kravchuk (Ася Кравчук), która odtwarza żydowską synagogę w Mariupolu (Маріуполь) – budynek przez lata opuszczony, a jednocześnie jeden z nielicznych, które przetrwały masowe bombardowania miasta w 2022 roku. W warstwie wizualnej animacja przywraca nieistniejącej już przestrzeni materialnej formę obecności, czyniąc ją ponownie widzialną w środowisku cyfrowym. W ten sposób film staje się nie tylko estetyczną reprezentacją, lecz także narzędziem dokumentowania i symbolicznego ocalania pamięci o miejscu, które w realnej przestrzeni uległo destrukcji. Materiał funkcjonuje jako część projektu dokumentalnego PostWschód (PostСхід), poświęconego dziedzictwu Doniecczyzny i Ługańszczyzny (Донеччина, Луганщина), a jego forma – krótka animacja publikowana jako reel – wpisuje się w logikę współczesnej kultury wizualnej, w której Instagram staje się przestrzenią archiwizacji i interpretacji zjawisk artystycznych.

Konfliktogenna podstawa tego tekstu ujawnia się w napięciu między destrukcją a przetrwaniem, które stanowi oś narracji. W animacji Synagoga zostaje ukazana jako świadek wielokrotnych aktów przemocy, a jednocześnie jako element kulturowej ciągłości, który mimo fizycznego zniszczenia zachowuje swoją symboliczność. Konfliktogenność wynika tu z samego faktu, że obiekt kultury staje się areną działań wojennych, a jego rekonstrukcja w przestrzeni cyfrowej jest formą oporu wobec wymazywania pamięci i materialnych śladów obecności społeczności żydowskiej w mieście. Animacja, poprzez swoją estetyczną precyzję i narracyjną oszczędność, wzmacnia kontrast między brutalnością wojny a delikatnością wizualnego gestu przywracania utraconej formy.

W szerszej perspektywie reel wpisuje się w proces katharsis sztuki ukraińskiej, rozumiany zgodnie z przyjętą w projekcie koncepcją jako proces odnowy i wyłaniania się nowych form artystycznych w warunkach wojny. Animacja staje się tu przykładem twórczego aktu, w którym zniszczony obiekt dziedzictwa otrzymuje nową formę obecności w przestrzeni cyfrowej. Jest to gest kulturowej resubiektywizacji (ресуб’єктивація), polegający na przywracaniu widzialności temu, co zostało zniszczone, oraz na kształtowaniu nowych sposobów funkcjonowania sztuki w sytuacji konfliktu. Materiał funkcjonuje jako element sieciowej narracji o wojnie, pamięci i dziedzictwie, a zarazem jako przykład działania kultury, która w warunkach przemocy generuje nowe formy sensu i estetycznej obecności.

Współczesna ukraińska animacja przez wiele lat funkcjonowała głównie w obszarze form dziecięcych, edukacyjnych i baśniowych, a jej estetyka była silnie związana z konwencją kreskówki. Dopiero po 2022 roku pojawił się wyraźny nurt, w którym twórcy zaczęli wykorzystywać animację jako medium zdolne do przedstawiania tematów dorosłych, związanych ze zniszczeniem, wojną i pamięcią kulturową. Seria animacji Asyi Kravchuk (Ася Кравчук), poświęcona zanikającym miastom i utraconym obiektom dziedzictwa, stanowi jedno z najbardziej charakterystycznych przejawów tej zmiany. Jej prace, publikowane jako krótkie formy sieciowe, łączą dokumentalną wrażliwość z estetyką animacji autorskiej, tworząc nowy model reprezentacji wojny w medium, które wcześniej rzadko podejmowało tak dojrzałe tematy.

W tym sensie twórczość Kravchuk można traktować jako element ewolucji gatunku: animacja przestaje być domeną lekkiej narracji, a staje się narzędziem refleksji nad losem przestrzeni, pamięci i kultury w warunkach konfliktu. Jej nazwisko pojawia się dziś jako jedno z nowych, znaczących nazwisk ukraińskiej animacji, wskazujących kierunek, w którym medium to rozwija się pod wpływem wojny i kulturowej transformacji. © Yana Hladyr 2026