Okean Elzy, Kotyhoroszko, Ta Ukrainka, wojskowi muzycy‑wykonawcy

Pierwszy kadr przedstawia trzech muzyków stojących razem na ciemnozielonym tle, w teatralnym świetle, co nadaje zdjęciu charakteru promocyjnego. Tekst informuje, że jest to wybór redakcji Liroomu — „11 świeżych sierpniowych ukraińskich premier”. To zestawienie nowych utworów z 12 sierpnia 2024 roku, przygotowane przez redakcję muzyczną. W podpisie podkreślono, że redakcja przesłuchała nowości weekendu i wybrała jedenaście różnorodnych premier: rap, pop, indie oraz utwory z elementami polskości. Wskazano także osoby komentujące: Ołeh Bień (Олег Бень), Anastazja Melko (Анастасія Мелько), Żenia Kudryk (Женя Кудрик), Złe Rock (Зле Рок) i Maria Makymets (Марія Макумець). Jest to więc ogólne wprowadzenie do całej karuzeli, zapowiadające przegląd nowych ukraińskich utworów.

Drugi kadr dotyczy singla „ta Ukrainka – skoczwszuwary”. Na zdjęciu widoczna jest stylizowana portretowa fotografia wykonawczyni w berecie, z wyrazistym makijażem i niebieskimi cieniami. Komentarz redakcyjny autorstwa Anastazji Denekh (Анастасія Денеж) brzmi: „Гарні біти, приємний голос і загалом, як на мене, звучить дуже стильно. А якщо ви любите розуміти абсолютно кожне слово в пісні, то можете послухати українськомовний трек виконавиці.” („Świetne bity, przyjemny głos i ogólnie, moim zdaniem, bardzo stylowe brzmienie. A jeśli lubicie rozumieć absolutnie każde słowo w piosence, możecie posłuchać jej utworu w języku ukraińskim.”). Kadr przedstawia więc wykonawczynię, której repertuar opiera się na nowoczesnej muzyce pop z wyraźnym, stylowym brzmieniem i wyczuwalną estetyką alternatywną.

Trzeci kadr prezentuje singiel „Do Sliz — літосінь”. Zdjęcie przedstawia osobę stojącą wśród zieleni, w świetle przebijającym przez liście, co nadaje całości lekkiego, melancholijnego charakteru. Komentarz Anastazji Denekh (Анастасія Денеж) brzmi: „Дуже легка та десь наївна пісня… Буду її вмикати як терапію для підняття свого настрою.” („Bardzo lekka i trochę naiwna piosenka… Będę jej słuchać jako terapii na poprawę nastroju.”). Utwór należy więc do repertuaru delikatnego, emocjonalnego popu, który ma funkcję kojącego, terapeutycznego brzmienia.

Czwarty kadr dotyczy singla „HLIBOROB — Самота”. Na zdjęciu widoczny jest muzyk grający na saksofonie, w czarno-białej estetyce, co podkreśla powagę i klasyczną formę utworu. Komentarz Anastazji Denekh (Анастасія Денеж) przytacza dialog z ojcem: „Релізом поділилася з батьком… Б: — на поціновувача і настрій. Щодо музики: сакс тенор, бездоганно звучить.” („Podzieliłam się tym utworem z tatą… T: — dla konesera i odpowiedniego nastroju. Jeśli chodzi o muzykę: saksofon tenorowy, brzmi bezbłędnie.”). Repertuar wykonawcy opiera się więc na brzmieniach jazzowych lub jazzująco‑alternatywnych, z wyraźną rolą saksofonu tenorowego i nastrojowością wymagającą odpowiedniego odbiorcy.

Piąty kadr przedstawia singiel „Nastia Honcul — jeśli odejdziesz” („Настя Гонцул — якщо ти підеш”). Na zdjęciu widoczna jest młoda wykonawczyni o jasnych włosach, patrząca w stronę aparatu, na tle rozmytego naturalnego krajobrazu. Komentarz Ołeny Zakrewskiej (Оля Закревська) brzmi: „Зауважила за собою, що й інстаблог, і пісні Насті Гонцул, в першу чергу, можу охарактеризувати як ‘не бісить’. Новий реліз ‘якщо ти підеш’ продовжує цю тенденцію — це обережний легкий поптрек з гітарною заявкою на потенційно непогане звучання і в лайві також.” („Zauważyłam u siebie, że zarówno jej instablog, jak i piosenki Nastii Honcul mogę przede wszystkim określić jako ‘nie irytujące’. Nowy singiel ‘jeśli odejdziesz’ kontynuuje tę tendencję — to ostrożny, lekki popowy utwór z gitarowym akcentem, który może dobrze brzmieć także na żywo.”). Kadr przedstawia więc wykonawczynię tworzącą delikatny, łagodny pop z gitarowym brzmieniem i lekką emocjonalnością.

Szósty kadr dotyczy singla „Max Paragraph — Oczy, które zakochują świat” („Max Paragraph – Очі, що закохують світ”). Zdjęcie jest czarno‑białe i przedstawia osobę z długimi włosami związanymi z tyłu, ujętą z profilu. Komentarz Ołeny Zakrewskiej (Оля Закревська) brzmi: „Ого, це що, історична балада? Не знаю, чи було у цього сюжету історичне підґрунтя, але попри певну войовничість сетингу, це дуже ніжна акустична пісня про неймовірне і навіть трохи неможливе кохання.” („Oho, czy to jakaś historyczna ballada? Nie wiem, czy ten motyw ma historyczne podstawy, ale mimo pewnej wojowniczości scenerii, to bardzo delikatna akustyczna piosenka o niezwykłej, a nawet trochę niemożliwej miłości.”). Kadr przedstawia więc wykonawcę tworzącego akustyczny, liryczny repertuar z elementami ballady i subtelnej narracji emocjonalnej.

Siódmy kadr prezentuje EP „Krechet — Bardzo legendarny rap album, który przejdzie do historii muzyki” („Krechet – ДУЖЕ ЛЕГЕНДАРНИЙ РЕП АЛЬБОМ, ЯКИЙ УВІЙДЕ В ІСТОРІЮ МУЗИКИ”). Zdjęcie przedstawia osobę w kapturze, w czarno‑białej estetyce, co podkreśla surowość i rapowy charakter projektu. Komentarz Mariczki Maksymets (Марічка Максимець) brzmi: „Цей реліз це буквально посібник ‘як писати реп для чайників’ в дуже неприхованою іронією, що ніби пробиває четверту стіну між автором та слухачем. Словом, варто спробувати, ви точно про нього чули з моменту релізу, тому це просто ще одне нагадування, що якщо ви ще ні – слухайте.” („Ten album to dosłownie podręcznik ‘jak pisać rap dla początkujących’ z bardzo nieukrywaną ironią, która jakby przebija czwartą ścianę między autorem a słuchaczem. Warto spróbować — na pewno o nim słyszeliście od momentu premiery, więc to tylko kolejne przypomnienie, że jeśli jeszcze nie — posłuchajcie.”). Kadr przedstawia więc wykonawcę tworzącego ironiczny, autotematyczny rap z wyraźną grą konwencją.

Ósmy kadr dotyczy singla „KyrylIch, Ivan Kornienko — Liquid” („KyrylIch, Ivan Kornienko — Liquid”). Na zdjęciu widoczny jest uśmiechnięty wykonawca o krótkich jasnych włosach, stojący na tle drewnianej ściany. Komentarz Żeni Kudryka (Женя Кудрик) brzmi: „По‑перше, я дуже люблю формацію Fusion Jam. По‑друге, я дуже люблю саксофон. По‑третє, я дуже люблю dnb. Хоча я рідко слухаю інструментальну музику, цей трек я переслухав багато разів і він тримає протягом всіх трьох хвилин. Дуже гарна робота.” („Po pierwsze, bardzo lubię formację Fusion Jam. Po drugie, bardzo lubię saksofon. Po trzecie, bardzo lubię dnb. Choć rzadko słucham muzyki instrumentalnej, ten utwór przesłuchałem wiele razy i trzyma przez całe trzy minuty. Bardzo dobra robota.”). Kadr przedstawia więc duet tworzący instrumentalny utwór z wyraźnym wpływem dnb i saksofonu, utrzymany w stylistyce Fusion Jam.

Dziewiąty kadr przedstawia singiel „Granat Garden — Iść drogą” („Granat Garden — По шляху іти”). Na zdjęciu widoczna jest czwórka wykonawców stojących blisko siebie, uśmiechniętych, w okularach przeciwsłonecznych, na neutralnym tle. Komentarz Mariczki Maksymets (Марічка Максимець) brzmi: „Дуже сімейні у нас виходять релізи: Настя згадувала свого тата, я згадую маму, який новий трек Granat Garden нагадує ВВ. І після цього коментарю нічого іншого я розчути не можу. Але, справедливості заради, якщо у пісні є хоча б блюз чи джаз, я автоматично віднесу її до категорії ‘молодих дітям, як пісню молодості’. Дуже гарно, вайбить ностальгією.” („Bardzo rodzinne wychodzą nam te premiery: Nastia wspominała swojego tatę, ja wspominam mamę, bo nowy utwór Granat Garden przypomina mi VV. I po tym komentarzu niczego innego już nie potrafię usłyszeć. Ale, szczerze mówiąc, jeśli w piosence jest choć trochę bluesa lub jazzu, automatycznie zaliczam ją do kategorii ‘dla młodych dzieci, jako piosenkę młodości’. Bardzo ładne, pełne nostalgii brzmienie.”). Kadr przedstawia więc zespół tworzący muzykę z elementami bluesa i jazzu, utrzymaną w nostalgicznym, lekkim klimacie.

Dziesiąty kadr dotyczy singla „Fiver — cień (W. Stus)” („Фівер – тінь (В. Стус)”). Zdjęcie przedstawia zespół występujący na scenie w fioletowo‑niebieskim oświetleniu. Komentarz Żeni Kudryka (Женя Кудрик) brzmi: „Мені дуже подобається вокал і музика. Але саме в цьому треці я не можу сприйняти поезію Стуса. Відчуття, ніби її використали зодля того, щоб використати. Звертаю увагу на те, що це мої суб’єктивні відчуття.” („Bardzo podoba mi się wokal i muzyka. Ale akurat w tym utworze nie potrafię przyjąć poezji Stusa. Mam wrażenie, jakby została użyta tylko po to, żeby ją użyć. Zaznaczam, że to moje subiektywne odczucia.”). Kadr przedstawia więc zespół wykonujący współczesną interpretację poezji Wasyla Stusa (Василь Стус), w stylistyce rockowo‑alternatywnej, z wyraźnym akcentem wokalnym.

Jedenasty kadr prezentuje singiel „Fala Kulowego — Kotyhoroszko” („Хвиля Кульового — Котигорошко”). Zdjęcie przedstawia osobę o ogolonej głowie, patrzącą w dół, w minimalistycznym ujęciu. Komentarz Lery Zdanevych (Лєра Зданевич) brzmi: „Цей трек — остання робота галицько-волинського музиканта та поета Артура Брутченка за цивільного життя. Тепер він у ЗСУ, на що зокрема натякають воїнівні цитати, розкидані треком. ‘Без зброї — слабкі герої’ — звертається він до нас через рядки мультфільму 1970 року, які так добре лягають на контекст сьогодення.” („Ten utwór to ostatnia praca halicko‑wołyńskiego muzyka i poety Artura Brutczenki z okresu cywilnego życia. Teraz jest w Siłach Zbrojnych Ukrainy, na co wskazują wojenne cytaty rozsiane w utworze. ‘Bez broni — słabi bohaterowie’ — zwraca się do nas słowami z filmu animowanego z 1970 roku, które doskonale pasują do współczesnego kontekstu.”). Kadr przedstawia więc wykonawcę tworzącego muzykę z wyraźnymi odniesieniami do wojny, kultury ludowej i symboliki historycznej.

Dwunasty kadr dotyczy singla „Okean Elzy — ten dzień” („Океан Ельзи — той день”). Na zdjęciu widoczna jest piątka członków zespołu stojących obok siebie na neutralnym tle. Komentarz Lery Zdanevych (Лєра Зданевич) brzmi: „Альбом Янанебібув я люблю і знаю напам’ять. Від цього спроби переосмислень золотої класики сприймаються під критичним кутом. В ОЕЗО єдинці багато вайбів номерів на ‘Голосі Країни’, коли пісня входить на другий план. Проте з огляду на фітову активність ОЕ в 2021-му році ця робота виглядає напрочуд логічною.” („Album ‘Jananebibuw’ bardzo lubię i znam na pamięć. Dlatego próby reinterpretacji złotej klasyki odbieram pod kątem krytycznym. W tej wersji Okeanu Elzy jest sporo klimatu numerów z ‘Głosu Kraju’, gdzie piosenka schodzi na drugi plan. Jednak biorąc pod uwagę aktywność zespołu we współpracach w 2021 roku, ta praca wydaje się wyjątkowo logiczna.”). Kadr przedstawia więc legendarny ukraiński zespół wykonujący reinterpretację własnej klasyki, w stylistyce pop‑rockowej z elementami współczesnej produkcji.

Tekst kultury sieciowej, prezentujący jedenaście sierpniowych premier muzycznych z 12 sierpnia 2024 roku, ukazuje bardzo wyraźnie, jak wojna przenika współczesną ukraińską muzykę — zarówno bezpośrednio, jak i poprzez subtelne emocjonalne napięcia, które stają się częścią brzmienia, narracji i sposobu odbioru. W wielu utworach wojna nie jest tematem wprost, lecz stanowi tło, kontekst i filtr, przez który słuchacze i twórcy interpretują muzykę. Najbardziej bezpośrednie odniesienie pojawia się w singlu „Fala Kulowego — Kotyhoroszko” („Хвиля Кульового — Котигорошко”), gdzie — jak zauważa Lera Zdanevych (Лєра Зданевич) — „цей трек — остання робота галицько-волинського музиканта та поета Артура Брутченка за цивільного життя. Тепер він у ЗСУ…” („ten utwór to ostatnia praca halicko‑wołyńskiego muzyka i poety Artura Brutczenki z okresu cywilnego życia. Teraz jest w Siłach Zbrojnych Ukrainy…”). Wojenne cytaty, takie jak „Без зброї — слабкі герої” („Bez broni — słabi bohaterowie”), wprowadzają do utworu bezpośredni dialog między kulturą a doświadczeniem frontowym, łącząc tradycję ludową z realiami współczesnej walki.

W innych kadrach wojna obecna jest bardziej pośrednio — jako emocjonalne napięcie, zmęczenie, potrzeba ukojenia lub przeciwnie: ironiczny dystans. W singlu „Do Sliz — litoseń” („Do Sliz — літосінь”) Anastazja Denekh (Анастасія Денеж) mówi o piosence jako o „терапії для підняття настрою” („terapii na poprawę nastroju”), co wskazuje na potrzebę muzyki łagodnej, lekkiej, pozwalającej na chwilowe oddechy w czasie przeciążenia emocjonalnego. W utworze „HLIBOROB — Samota” („HLIBOROB — Самота”) pojawia się saksofonowe brzmienie, które — jak zauważa recenzentka — wymaga „настрою” („odpowiedniego nastroju”), co również odzwierciedla stan społeczeństwa żyjącego w permanentnym napięciu. Nawet w utworach pozornie neutralnych, takich jak „Nastia Honcul — jeśli odejdziesz” („Настя Гонцул — якщо ти підеш”), pojawia się charakterystyczna dla czasu wojny potrzeba delikatności, ostrożności i emocjonalnej powściągliwości — „обережний легкий поптрек” („ostrożny lekki popowy utwór”), jak opisuje Ołena Zakrewska (Оля Закревська).

Ważnym elementem jest także reinterpretacja klasyki, jak w przypadku „Okean Elzy — ten dzień” („Океан Ельзи — той день”), gdzie — jak zauważa Lera Zdanevych — „спроби переосмислень золотої класики сприймаються під критичним кутом” („próby reinterpretacji złotej klasyki odbieram pod kątem krytycznym”). W czasie wojny klasyka staje się nośnikiem pamięci, stabilności i tożsamości, dlatego jej nowe odczytania nabierają szczególnej wagi. Podobnie w utworze „Fiver — cień (W. Stus)” („Фівер – тінь (В. Стус)”), gdzie pojawia się poezja Wasyla Stusa (Василь Стус), jednego z najważniejszych symboli ukraińskiego oporu. Nawet jeśli — jak mówi Żenia Kudryk (Женя Кудрик) — „не можу сприйняти поезію Стуса” („nie potrafię przyjąć poezji Stusa”) w tej aranżacji, sam fakt jej obecności świadczy o tym, jak wojna przywraca znaczenie tekstom symbolicznym i historycznym.

Wreszcie, w wielu utworach pojawia się ironia, dystans i gra konwencją, jak w EP „Krechet — Bardzo legendarny rap album…” („Krechet – ДУЖЕ ЛЕГЕНДАРНИЙ РЕП АЛЬБОМ…”), który — jak zauważa Mariczka Maksymets (Марічка Максимець) — „буквально посібник ‘як писати реп для чайників’ з іронією” („dosłownie podręcznik ‘jak pisać rap dla początkujących’ z ironią”). Ironia staje się tu narzędziem przetrwania, sposobem na oswojenie rzeczywistości, która jest zbyt ciężka, by mówić o niej wprost.

Wszystkie te utwory — niezależnie od gatunku, od popu po jazz, od indie po rap — tworzą wspólną mapę współczesnej ukraińskiej muzyki, w której wojna jest stale obecna: jako doświadczenie osobiste, jako kontekst społeczny, jako pamięć, jako trauma, jako ironia, jako potrzeba ukojenia. Zestaw sierpniowych premier pokazuje, że ukraińska muzyka w czasie wojny nie zamyka się w jednym tonie — przeciwnie, staje się wielogłosowa, różnorodna, bogata w emocje i formy. Wzbogaca ukraińskie sztuki o nowe narracje: o codzienność frontową, o tęsknotę, o potrzebę lekkości, o reinterpretację klasyki, o powrót do tradycji, o ironię jako narzędzie przetrwania. To muzyka, która nie tylko dokumentuje czas wojny, lecz także pomaga go przeżyć, zrozumieć i przetworzyć — i właśnie w tym tkwi jej największa wartość dla współczesnej kultury ukraińskiej.

© Yana Hladyr 2026