Kultura regionów przyfrontowych: projekt „Odporność kultury lokalnej”

Tekst kultury sieciowej opublikowany przez Liroom 19 czerwca 2024 roku przedstawia projekt „Odporność kultury lokalnej” („Стійкість місцевої культури”), którego celem jest zbadanie, jak funkcjonuje i odradza się kultura w regionach przyfrontowych oraz na terenach wyzwolonych. Projekt obejmuje dziesięć obszarów: Chersońszczyznę (Херсонщина), Mikołajowszczyznę (Миколаївщина), Odeszczyznę (Одещина), Dniepropietrowszczyznę (Дніпропетровщина), Charkowszczyznę (Харківщина), Doniecczyznę (Донеччина), Ługańszczyznę (Луганщина), Sumszczyznę (Сумщина), Czernihowszczyznę (Чернігівщина) i Kijowszczyznę (Київщина). W jego ramach powstało dwadzieścia pięć tekstów i jedenaście playlist, a także interaktywna mapa kultury regionalnej. Nad projektem pracowało sześciu autorów i dwunastu fotografów, a bohaterów pomagali odnaleźć przedstawiciele lokalnych mediów, takich jak „Cukr” („Цукр”), „Liuk” („Люк”), „O, more” („О, море”) czy „Wilne Radio” („Вільне радіо”).

W tekstach pojawia się refleksja redaktorki Liroomu Jany Ilkiw (Яна Ільків), która podkreśla: „Я цей проект називаю дуже людським” (Ten projekt nazywam bardzo ludzkim). Zwraca uwagę, że „про прифронтові території можна говорити не лише крізь призму війни” (o terenach przyfrontowych można mówić nie tylko przez pryzmat wojny), że „ми мало знаємо про культуру поза регіоном, у якому живемо” (mało wiemy o kulturze poza regionem, w którym żyjemy) oraz że „важливо показувати те, що відбувається всупереч війні” (ważne jest pokazywać to, co dzieje się mimo wojny). W innym fragmencie podkreślono ciągłość wcześniejszych prób dokumentowania kultury regionalnej: „Ідея досліджувати культуру в регіонах — не нова” (Idea badania kultury w regionach nie jest nowa), lecz dopiero dzięki wsparciu MDF i funduszu „Partnerstwo dla odporności Ukrainy” udało się zrealizować projekt na szeroką skalę.

Integralną częścią inicjatywy były panele dyskusyjne poświęcone roli kultury i mediów w regionach. Uczestniczyli w nich m.in. Jewhenija Serdiuk (Євгенія Сердюк) z „Suspiłne Charkiw”, Władysława Husiewa (Владислава Гусєва) z „Liuk”, Sława Bo (Слава Бо) oraz przedstawiciele organizacji wspierających kulturę, takich jak Ukrainian Cultural Foundation czy International Renaissance Foundation. W innym kadrze podkreślono znaczenie dziennikarstwa kulturalnego w regionach, gdzie — jak zauważono — drukowane magazyny i lokalne inicjatywy medialne odgrywają kluczową rolę w popularyzacji kultury i w pozyskiwaniu finansowania dla projektów.

Projekt „Odporność kultury lokalnej” ukazuje proces oczyszczenia i odnowienia ukraińskiej kultury w warunkach wojny. Przede wszystkim przełamuje stereotypy o regionach przyfrontowych, przedstawiając je jako przestrzenie żywej twórczości, a nie wyłącznie jako obszary zniszczenia. Odbudowuje więzi kulturowe między regionami, tworząc nową mapę relacji i współpracy. Wzmacnia lokalne głosy twórców, którzy mimo wojny „плекають культуру своїх рідних місць” (pielęgnują kulturę swoich rodzinnych miejsc). Dokumentuje odporność kultury, pokazując, że sztuka, muzyka i media nie tylko przetrwały, lecz zaczęły tworzyć nowe formy. Projekt dowodzi, że kultura stała się narzędziem regeneracji, przestrzenią sensu i wspólnoty, a także jednym z najważniejszych mechanizmów odrodzenia współczesnej Ukrainy.

© Yana Hladyr 2026