«Żmur» («Жмур»)

Ten tekst kultury sieciowej przedstawia kadr promujący książkę Żmur (Жмур) Ołeksandra Jabczanki (Олександр Ябчанка) oraz wydarzenie jej prezentacji w Kijowie. Kompozycja wizualna jest zbudowana wokół okładki książki, która dominuje w centralnej części kadru. Okładka utrzymana jest w wyrazistej, kontrastowej kolorystyce czerwieni, bieli i czerni: tytuł Żmur (Жмур) zapisany jest dużymi, masywnymi czerwonymi literami na białym tle, co nadaje całości agresywną, alarmującą dynamikę, kojarzącą się z sygnałem ostrzegawczym, krwią, przemocą i wojenną intensywnością. Imię i nazwisko autora — Ołeksandr Jabczanka (Олександр Ябчанка) — umieszczone są w czerni, w bardziej stonowanym kroju pisma, co wizualnie równoważy ekspresję tytułu. W dolnej części kadru widoczne są logotypy instytucji i partnerów: fundacji „Koło życia” (Колесо життя), przestrzeni „VEKA” (ВЕКА), mediów i innych organizacji, co sytuuję książkę w sieci współczesnych inicjatyw kulturalnych i społecznych. Tekst towarzyszący informuje o prezentacji książki 8 sierpnia o godzinie 19:00 w przestrzeni „VEKA” na Podolu w Kijowie, organizowanej przez fundację „Koło życia”, oraz wyjaśnia, że tytuł Żmur (Жмур) nawiązuje do przezwiska, którym autora określali towarzysze broni podczas jego służby wojskowej.

Sam utwór literacki, sugerowany przez tytuł i kontekst, należy odczytywać jako tekst głęboko zakorzeniony w doświadczeniu wojny i wspólnoty frontowej. Słowo żmur (жмур) w potocznym, wojennym rejestrze języka ukraińskiego przywołuje skojarzenia z martwym ciałem, „trupem”, ale tutaj zostaje przekształcone w przezwisko bohatera‑autora, nadane przez jego towarzyszy. Ten gest językowy — przechwycenie brutalnego, śmierciotwórczego słowa i uczynienie z niego elementu żołnierskiej tożsamości — wskazuje na ironię, autoironię i specyficzny humor frontowy, który pozwala oswajać grozę wojny. Książka Żmur (Жмур) może być zatem interpretowana jako narracja z wnętrza wspólnoty wojennej, w której autor nie tylko opisuje wydarzenia, lecz także rekonstruuje język, rytuały i relacje między żołnierzami. Fakt, że tytuł pochodzi od przezwiska nadanego przez towarzyszy, sugeruje, że tekst będzie operował perspektywą „od środka”: nie jako zewnętrzny reportaż, lecz jako świadectwo uczestnika, który jest jednocześnie bohaterem i narratorem.

W kontekście literatury ukraińskiej lat 2022–2025 Żmur (Жмур) wpisuje się w nurt prozy wojennej o charakterze świadectwa, ale z wyraźnym akcentem na doświadczenie indywidualne i wspólnotowe zarazem. To literatura, która nie tylko dokumentuje fakty, lecz także bada, jak wojna przekształca tożsamość, język i relacje międzyludzkie. Obecność fundacji „Koło życia” (Колесо життя) jako organizatora wydarzenia wskazuje na wymiar terapeutyczny i wspólnotowy tego typu tekstów: książka staje się narzędziem pracy z traumą, sposobem na opowiedzenie o doświadczeniu wojny w formie dostępnej dla czytelników cywilnych. W ten sposób Żmur (Жмур) współtworzy współczesny korpus ukraińskiej literatury wojennej, w której indywidualne przezwisko żołnierza staje się tytułem książki, a więc znakiem przejścia od prywatnego doświadczenia do publicznego świadectwa. © Yana Hladyr 2026