Wojna oczami dzieci: kto nie żył pośród burzy, ten nie zna ceny siły

Post Kultprostir prezentuje trzy prace dzieci z charkowskiej pracowni aza_nizi_maza, które powstały w warunkach wojny i miały zostać zaprezentowane na wystawie poświęconej 150. rocznicy urodzin Łesi Ukrainki. Publikacja w mediach społecznościowych staje się formą archiwizacji doświadczenia konfliktu poprzez twórczość najmłodszych, a jednocześnie tworzy przestrzeń, w której sztuka dziecięca nabiera znaczenia symbolicznego, afektywnego i pamięciowego. Każdy z kadrów przedstawia odmienny sposób wizualizacji emocji, napięcia i wyobraźni, a ich wspólnym fundamentem jest konfliktogenna podstawa dzieła, wynikająca z sytuacji, w której powstały: bombardowań, ewakuacji, życia w schronach i nieustannego zagrożenia.

Pierwszy kadr ukazuje stylizowaną postać na ciemnym tle, z dopisanym cytatem: „Kto nie żył pośród burzy, ten nie zna wartości siły”. Dziecięca kreska, uproszczona twarz i ornamentyczny strój tworzą kompozycję, w której delikatność rysunku kontrastuje z ciężarem słów. Burza staje się metaforą wojny, a obraz funkcjonuje jako zapis emocjonalny, w którym doświadczenie zagrożenia zostaje przekształcone w refleksję o sile i przetrwaniu. Konfliktogenna podstawa dzieła ujawnia się w napięciu między prostotą formy a intensywnością treści, które powstały w warunkach realnego konfliktu.

Drugi kadr przedstawia barwny portret wykonany techniką mieszaną, zbudowany z intensywnych plam koloru, geometrycznych wzorów i ekspresyjnych pociągnięć. Kompozycja jest dynamiczna, pełna kontrastów, a jej dekoracyjność zostaje naznaczona afektywną intensywnością. W kontekście wojny taka forma staje się sposobem wyrażenia napięcia, niepokoju i potrzeby zachowania tożsamości. Konfliktogenna podstawa dzieła wynika z sytuacji, w której powstało: dzieci tworzą w warunkach bombardowań i ewakuacji, a ich prace stają się wizualnym świadectwem emocji, które trudno wyrazić słowami. Intensywność kolorów działa jak mechanizm obronny, przekształcający lęk w ekspresję.

Trzeci kadr ukazuje postać o żółtej twarzy i czerwonych włosach, narysowaną na ciemnym tle, z dopisanym zdaniem: „Z rąk śmierci ludzie wydobywają nieśmiertelność”. Dziecięca prostota rysunku zostaje zestawiona z refleksją o śmierci i nieśmiertelności, co tworzy silne napięcie semantyczne. Konfliktogenna podstawa dzieła polega na obecności tematu śmierci w twórczości dziecka, co jest konsekwencją życia w warunkach wojny. Obraz staje się wizualnym świadectwem sytuacji, w której najmłodsi konfrontują się z doświadczeniem zagrożenia, a ich twórczość przybiera formę symbolicznego oswajania lęku. Ciemne tło, uproszczona twarz i intensywne kolory tworzą kompozycję, w której wojna jest obecna jako emocjonalny ciężar.

Konfliktogenna podstawa tych prac stanowi ich zasadniczy wymiar artystyczny: struktura obrazów, ich tematyka, emocjonalność i symbolika wynikają bezpośrednio z doświadczenia konfliktu, który kształtuje percepcję i wyobraźnię twórców. W tych dziełach konfliktogenność przejawia się w obecności metafor burzy, śmierci, siły, przetrwania, a także w intensywności kolorów i kontrastów odzwierciedlających napięcie emocjonalne. Twórczość dzieci staje się wizualnym archiwum afektów, dokumentującym doświadczenie wojny w sposób bezpośredni, szczery i pozbawiony konwencji dorosłej sztuki.

Miejsce tych prac w ukraińskiej sztuce wojennej 2022–2025 jest wyjątkowe, ponieważ reprezentują one perspektywę najmłodszych, która rzadko pojawia się w oficjalnych narracjach artystycznych. Dziecięce obrazy wpisują się w nurt sztuki wojennej, w której konfliktogenna podstawa dzieła stanowi fundament kompozycji, a obraz staje się miejscem zapisu emocji, lęku, nadziei i potrzeby przetrwania. Publikacja Kultprostir pełni funkcję nie tylko dokumentacyjną, lecz także symboliczną: ukazuje, jak wojna przenika do dziecięcej wyobraźni i jak twórczość staje się narzędziem odporności.

© Yana Hladyr 2026