Kreskówka „Umarłam w Irpieniu”

Ten tekst kultury sieciowej przedstawia post informujący o kreskówce „Umarłam w Irpieniu” (Я померла в Ірпені), której centralnym elementem jest czarno‑biały szkic domu o stromym dachu, z dwoma oknami i schodami prowadzącymi do wejścia. Rysunek wykonano luźną, ekspresyjną kreską przypominającą szkic węglem lub ołówkiem, a okrągła ramka nadaje mu charakter intymnego, pamiętnikowego ujęcia. Obok ilustracji umieszczono informację, że kreskówka ukraińskiej reżyserki Anastasii Falilejewej (Анастасія Фалілеєва) została zakwalifikowana do konkursu Perspective Short Films na festiwalu w Annecy. W opisie podkreślono, że 11‑minutowa kreskówka jest osobistą opowieścią reżyserki o dziesięciu dniach spędzonych w mieście Irpień (Ірпінь) na początku pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę. Wskazano również, że więcej informacji opublikowano na portalu Yabl.ua.

W perspektywie katharsis sztuki ukraińskiej lat 2022–2025 kreskówka „Umarłam w Irpieniu” (Я померла в Ірпені) stanowi przykład radykalnie nowej, konfliktogennej formy w ukraińskiej animacji. Tradycja ukraińskiej kreskówki — od produkcji Kijowskiej Wytwórni Filmów Animowanych po współczesne projekty — była przez dekady zdominowana przez baśnie, alegorie, satyrę, kino familijne i estetykę symboliczną. Nawet gdy pojawiały się tematy trudne, były one łagodzone metaforą, humorem lub stylistycznym dystansem. Prawie nigdy wcześniej ukraińska kreskówka nie nosiła tytułu, który wprost nazywa śmierć, a tym bardziej śmierć mówiącego podmiotu. Tytuł „Umarłam w Irpieniu” (Я померла в Ірпені) jest więc przełomem gatunkowym: po raz pierwszy kreskówka staje się medium bezpośredniego świadectwa wojennego, a nie metaforycznego przetworzenia.

To przesunięcie wynika z konfliktogennej natury współczesnej ukraińskiej sztuki, która po 2022 roku przekształciła się w przestrzeń dokumentowania doświadczenia granicznego. Kreskówka Falilejewej nie rekonstruuje wydarzeń realistycznie, lecz wykorzystuje rysunkową, szkicową estetykę jako formę pamięci — fragmentarycznej, emocjonalnej, opartej na śladach i obrazach, które pozostają w świadomości po traumie. Dzięki temu kreskówka staje się narzędziem katharsis: pozwala wypowiedzieć doświadczenie, które nie mieści się w tradycyjnych formach animacji, i przywraca głos podmiotowi, który przeżył destrukcję.

Sieciowa artystyczność wzmacnia ten efekt: pojedynczy szkic domu w Irpieniu (Ірпінь), udostępniany w mediach społecznościowych, staje się wizualnym symbolem osobistego świadectwa. W ten sposób „Umarłam w Irpieniu” (Я померла в Ірпені) wpisuje się w katharsis jako przywracanie sensu i podmiotowości poprzez kreskówkę, która nie unika śmierci, lecz czyni ją osią narracji o przetrwaniu, pamięci i prawdzie doświadczenia wojny.

© Yana Hladyr 2026