Film animowany „Moja babcia – spadochroniarka”

Ten tekst kultury sieciowej przedstawia post informujący o krótkiej kreskówce „Moja babcia jest spadochroniarką” (Моя бабуся — парашутистка) autorstwa ukraińskiej reżyserki Poliny Piddubnej (Поліна Піддубна), zakwalifikowanej do prestiżowej sekcji La Cinéf na Festiwalu Filmowym w Cannes. Centralnym elementem kadru jest czarno‑biały szkic ulicy, wykonany białą, szkicową linią na ciemnym tle: sylwetki ludzi stojących lub idących wzdłuż wąskiego miejskiego korytarza, wysokie budynki po obu stronach, a w centrum postać w kapeluszu pchająca wózek lub stół. Rysunek ma charakter surowy, ekspresyjny, przypominający zapis pamięci — nie realistyczny obraz, lecz ślad doświadczenia. Obok ilustracji znajduje się informacja, że kreskówka opowiada historię babci reżyserki, Alfii (Альфія), która 24 lutego 2022 roku w Charkowie (Харків) odmówiła wyjazdu mimo rozpoczęcia pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę. Post podkreśla, że film został wybrany do programu prezentującego najlepsze studenckie produkcje animacyjne.

W perspektywie katharsis współczesnej sztuki ukraińskiej kreskówka „Moja babcia jest spadochroniarką” (Моя бабуся — парашутистка) wpisuje się w nowy, wyłaniający się po 2022 roku nurt autobiograficznej kreskówki świadectwa, który radykalnie przełamuje tradycję ukraińskiej animacji. Przez dziesięciolecia ukraińska kreskówka — od klasycznych produkcji Kijowskiej Wytwórni Filmów Animowanych po współczesne projekty — funkcjonowała w rejestrze baśni, satyry, alegorii i kina familijnego, unikając bezpośredniego przedstawiania śmierci, przemocy czy traumatycznych doświadczeń. Nawet gdy dotykała historii, czyniła to poprzez metaforę i dystans. Tymczasem kreskówki powstające po 2022 roku — w tym film Piddubnej oraz „Umarłam w Irpieniu” (Я померла в Ірпені) Anastasii Falilejewej (Анастасія Фалілеєва) — wprowadzają do animacji konfliktogenną podstawę, czyniąc z niej medium dokumentu, pamięci i osobistego świadectwa wojennego.

W filmie Piddubnej katharsis ujawnia się poprzez przedstawienie wojny jako doświadczenia zakorzenionego w ciele, wieku, pamięci i decyzjach jednostki. Bohaterką jest starsza kobieta, która przeżyła wcześniejsze epizody przemocy historycznej i która w obliczu nowej agresji wybiera pozostanie w swoim mieście. Kreskówka staje się tu formą archiwum rodzinnego, w którym pamięć pokoleń zostaje utrwalona w rysunkowej, szkicowej estetyce. Surowość kreski, brak realistycznego detalu i fragmentaryczność obrazu odzwierciedlają sposób, w jaki trauma zapisuje się w świadomości: nie jako pełna narracja, lecz jako seria śladów, obrazów i emocji. Dzięki temu kreskówka pełni funkcję świadectwa, w którym prywatna historia staje się częścią większej opowieści o wojnie.

W zestawieniu z „Umarłam w Irpieniu” (Я померла в Ірпені) film Piddubnej potwierdza istnienie nowego zjawiska w ukraińskiej animacji: autobiograficznej kreskówki traumatycznej, która nie łagodzi konfliktu, lecz wydobywa go na powierzchnię. Oba filmy — choć różne w tonie i temacie — łączy perspektywa pierwszoosobowa, konkretność czasu i miejsca, oraz wykorzystanie kreskówki jako medium katharsis, pozwalającego przepracować doświadczenie wojny poprzez sztukę. W ten sposób ukraińska animacja po 2022 roku przestaje być gatunkiem „niewinnym” i staje się przestrzenią, w której zapisuje się pamięć, trauma i opór, a kreskówka — medium tradycyjnie kojarzone z lekkością — staje się narzędziem świadectwa i odzyskiwania podmiotowości. © Yana Hladyr 2026