Kolaże artystyczne Fanny Leschevalier

Tekst kultury sieciowej na Sensormedia przedstawia projekt poświęcony kolażom francuskiej artystki Fanny Leschevalier, których główną ideą jest dialog między kulturami i czasem. Tekst od media: „Od 9 do 20 kwietnia w Muzeum Historii Miasta Kijowa odbędzie się wystawa francuskiej artystki Fanny Leschevalier. Projekt «In memoriam. Rzeczywistość poprzez sztukę» został zorganizowany przez Fundację Charytatywną «Solidarity» w celu opowiedzenia historii osób dotkniętych wojną, a jednocześnie podarowania Ukraińcom krótkich chwil spokoju. Jest to również realny wyraz solidarności z naszym narodem: artystka przekazuje cały dochód ze sprzedaży fotomontaży na wsparcie organizacji działających bezpośrednio na froncie. Środki ze sprzedaży prac prezentowanych w ramach ukraińskiej wystawy zostaną przeznaczone na stworzenie edukacyjno‑rehabilitacyjnego hubu w Kijowie. O artystce Fanny Leschevalier, jej procesie twórczym i pracach poświęconych współczesnym wydarzeniom w Ukrainie — w karuzeli. A więcej refleksji artystki o roli kultury, dialogu artystycznym oraz o koncepcji kolaży — w materiale na stronie mediów Sensor”. Każdy kadr zawiera fragment jej refleksji lub opis konkretnego kolażu, a także podkreśla, że jej twórczość powstaje w bezpośredniej reakcji na współczesne wydarzenia w Ukrainie. Kolaże, widoczne na poszczególnych slajdach, składają się z połączenia fotografii wojennych — dokumentujących zniszczenia, ruiny, ślady ostrzałów, okna wybite eksplozjami, fragmenty budynków — z elementami klasycznego malarstwa zachodniego. Artystka zestawia obrazy z kanonu europejskiej historii sztuki z dokumentalnymi zdjęciami wojny, tworząc nowe narracje wizualne, w których przeszłość i teraźniejszość nakładają się na siebie. W niektórych kolażach pojawiają się okna budynków, w których zamiast szyb widoczne są reprodukcje obrazów, co tworzy efekt przenikania się dwóch rzeczywistości: wojennej i artystycznej. W innych kolażach klasyczne postaci malarskie zostają „ubrane” w elementy ukraińskiej kultury, takie jak motywy ludowe czy wzory inspirowane twórczością Marii Prymaczenko, co podkreśla solidarność i symboliczne wsparcie dla Ukrainy.

W pierwszym kadrze tekst informuje o wystawie w Muzeum Historii Miasta Kijowa, a kolaże przedstawione w oknach budynku składają się z połączenia fotografii wojennych z reprodukcjami malarstwa, co tworzy wizualny dialog między zniszczoną przestrzenią a europejskim dziedzictwem kulturowym. Jeden z kolejnych kadrów zawiera opis artystki, w którym podkreślono, że tworzy fotomontaże łączące zdjęcia wojenne z klasycznym malarstwem zachodnim, aby pokazać Ukrainę nie tylko jako temat wiadomości, lecz także jako część wspólnego dziedzictwa kulturowego. Inny kadr zawiera refleksję o sztuce jako świadectwie czasu, w której artystka podkreśla, że sztuka jest jednocześnie świadkiem i odbiciem epoki, a jej własna praktyka polega na tworzeniu dzieł, które uwidaczniają współczesne problemy. Inny kadr opisuje kolaż, w którym postać z obrazu Federica de Madrazo zostaje „ubrana” w chustę inspirowaną motywami Marii Prymaczenko, co symbolizuje połączenie tradycji europejskiej i ukraińskiej. Jeden z kolejnych kadrów przedstawia projekt inspirowany wierszem Maksyma Kryvcia, w którym fotografia zostaje zestawiona z surrealistyczną estetyką René Magritte’a; kolaż składa się z połączenia poetyckiego obrazu śnieżnej przestrzeni z symbolicznym odniesieniem do śmierci poety-żołnierza. Jeszcze jeden kadr zawiera wypowiedź o fotomontażu jako spotkaniu między ulubionym obrazem a fotografią, którą artystka chce zachować w pamięci; kolaże opisane w tym fragmencie składają się z zestawienia figuratywnego malarstwa z dokumentalnymi zdjęciami, tworząc nowe narracje wizualne, które przedłużają historię fotografii poprzez dialog z malarstwem.

Wszystkie kadry podkreślają, że kolaże Fanny Leschevalier są formą artystycznego świadectwa wojny, ale także narzędziem solidarności kulturowej. Łącząc obrazy wojny z klasycznym malarstwem, artystka tworzy przestrzeń, w której Ukraina zostaje wpisana w europejską historię sztuki, a jednocześnie zachowuje własną tożsamość poprzez obecność motywów ludowych i symboli kultury ukraińskiej.

Twórczość Fanny Leschevalier jest istotna dla katharsis ukraińskiej sztuki, ponieważ jej kolaże funkcjonują jako „wspólne teksty kultury”, w których doświadczenie wojny zostaje przekształcone w formę wizualnego dialogu między Ukrainą a Europą. Każdy kolaż łączy fotografie dokumentujące realne zniszczenia, ślady ostrzałów i codzienność wojenną z elementami klasycznego malarstwa zachodniego, tworząc przestrzeń, w której trauma zostaje symbolicznie przepracowana poprzez sztukę. Konfliktogenna podstawa tych prac — podkreślana przez samą artystkę — polega na tym, że punktem wyjścia jest zawsze wojna w Ukrainie, a więc doświadczenie graniczne, które wymaga estetycznego i emocjonalnego opracowania.

Kolaże Leschevalier umożliwiają katharsis, ponieważ przekształcają obrazy przemocy w narracje, które nie negują cierpienia, lecz pozwalają je zobaczyć w szerszym kontekście kulturowym. W ten sposób wojna nie zostaje zamknięta w sferze dokumentu, lecz staje się częścią wspólnej europejskiej pamięci wizualnej. To właśnie czyni jej twórczość ważną dla współczesnego ukraińskiego doświadczenia artystycznego: sztuka staje się narzędziem oczyszczenia, solidarności i odzyskiwania podmiotowości w sytuacji, w której rzeczywistość jest zdominowana przez destrukcję.

Kolaż jest formą sztuki wizualnej, która polega na łączeniu różnych, pierwotnie niepowiązanych ze sobą elementów — fotografii, fragmentów obrazów, ilustracji, tekstów lub materiałów graficznych — w jedną kompozycję. W historii sztuki kolaż zalicza się do nurtów awangardowych XX wieku (kubizm, dadaizm, surrealizm), ale współcześnie funkcjonuje jako samodzielna technika artystyczna, często wykorzystywana w sztuce zaangażowanej, dokumentalnej i krytycznej. W przypadku twórczości Fanny Leschevalier kolaże można określić jako formę „sztuki świadectwa”, ponieważ ich podstawą są fotografie wojenne dokumentujące realne wydarzenia w Ukrainie, zestawione z reprodukcjami klasycznego malarstwa zachodniego.

Kolaże tej artystki są zbudowane z dwóch głównych warstw: pierwszą stanowią zdjęcia przedstawiające zniszczone budynki, wybite okna, ślady ostrzałów, ruiny i inne elementy krajobrazu wojennego; drugą — fragmenty dzieł malarstwa europejskiego, często figuratywnego, które zostają wkomponowane w przestrzeń fotografii. Połączenie tych dwóch porządków tworzy nową narrację wizualną, w której przeszłość kulturowa Europy spotyka się z teraźniejszością wojny w Ukrainie. Dzięki temu kolaże funkcjonują jako wspólne teksty kultury: łączą pamięć europejskiego dziedzictwa z aktualnym doświadczeniem ukraińskim, a ich konfliktogenna podstawa — wojna — staje się punktem wyjścia do dialogu międzykulturowego i do symbolicznego przepracowania traumy.

© Yana Hladyr 2026