Instalacje świetlne: światło jako sposób odczuwania świata

Ten tekst kultury sieciowej na Sensormedia dotyczy roli światła w architekturze, kulturze i doświadczeniu wojny, a poszczególne kadry przedstawiają zarówno refleksje konceptualne, jak i konkretne realizacje świetlne. Towarzyszy mu komentarz od Sensormedia: „Magia światła towarzyszy człowiekowi wszędzie: w codzienności, w pracy czy podczas świąt noworocznych. A w sztukach wizualnych umiejętność oddania światła za pomocą środków wyrazu uchodziła za oznakę mistrzostwa artysty. Dziś światło zaczęło nabierać także innego, metaforycznego znaczenia: chodzi zarówno o płomyk nadziei, jak i o walkę Ukraińców z ciemnością — na zapleczu i na froncie. Światło stało się mostem do nowych doświadczeń, w tym kulturowych, oraz do badania nas samych — poprzez miejsca, w których mieszkamy, i poprzez nasze „ja”, poprzez podświetlenie pamięci zbiorowej. W ramach wydarzenia dla CEO i HRD «Druga nawigacja» od Work.ua założyciel firmy oświetleniowej Expolight Mykoła Kabluka opowiedział, jak światło zmienia architekturę miasta i postrzeganie świata w ogóle. W karuzeli opowiadamy o projektach związanych ze światłem. Konspekt wystąpienia przeczytacie na stronie mediów Sensor. Link — w relacjach”.

Na pierwszym kadrze widzimy zapowiedź tematu: hasło „Światło i architektura: jak poprzez światło bada się nowe doświadczenia kulturowe” oraz informację, że chodzi o wydarzenie poświęcone roli światła w przestrzeni miejskiej i w kulturze. Ten kadr ustanawia ramę: światło jako narzędzie badania nowych doświadczeń, w tym doświadczeń wojny i codzienności w czasie ciemności.

Drugi kadr rozwija wątek filozoficzny. Tekst „Światło i architektura. Żeby światło pokonało ciemność. Światło jako światoodczucie” opisuje światło jako podstawowy element ludzkiego doświadczenia: to pierwsze, co widzimy po narodzinach, i ostatnie, co znika przy śmierci. Przeciwieństwem światła jest ciemność: światło = życie, ciemność = śmierć. W kontekście wojny światło zostaje zinterpretowane jako demokracja, a ciemność jako totalitaryzm; dziś „walczymy o to, by światło nie zgasło”. Ten kadr nie pokazuje konkretnej instalacji, lecz konceptualizuje światło jako kategorię egzystencjalną i polityczną, szczególnie ważną w metaforze „ciemności wojny”.

Trzeci kadr dotyczy światła w kulturze i architekturze sakralnej. Tekst wyjaśnia, że światło wpływa na światopogląd i doświadczenie emocjonalne, a w architekturze sakralnej było organizowane tak, by przenikało przez kluczowe elementy i ołtarze, podkreślając ich znaczenie. Wspomniane są także teatralne i sceniczne widowiska, w których cyfrowy, projekcyjny kontent świetlny jest kluczowym elementem wizualnym, wzmacniającym lub niosącym główne narracje. Na kadrze widzimy osobę na scenie, oświetloną projekcjami, co sugeruje użycie światła jako części performansu, ale nie jest to autonomiczna instalacja, lecz raczej przykład scenicznego użycia światła.

Czwarty i piąty kadr dotyczą projektu „Dnipro Light Flowers”. Na jednym z nich widoczny jest nocny pejzaż miasta z mostem i wiązkami kolorowego światła (głównie niebieskie i fioletowe promienie laserowe), które tworzą świetlną kompozycję nad przestrzenią miejską. Jest to instalacja świetlna w przestrzeni publicznej, wykorzystująca lasery jako medium artystyczne. Tekst wyjaśnia, że „Dnipro Light Flowers” to projekt otwarty jesienią 2021 roku, który przetrwał początek pełnoskalowej inwazji i stał się powodem do dumy. Instalacja przekazuje piękno miasta oraz kluczowy komunikat: szacunek dla przemysłowej przeszłości i technologicznego „światła przyszłości”. Światło jest tu dosłownie „miastem” — elementem jego tożsamości, symbolem ciągłości mimo wojny.

Szósty kadr opisuje inną instalację świetlną o charakterze memorialnym. Tekst mówi, że światło zostało wybrane jako ważny element upamiętnienia; zastosowano złożoną technologię odbicia światła w lustrach. Lustra są ustawione tak, by wchodząca osoba widziała nieskończone odbicia światła, co symbolizuje ciągłość i wieczność. To instalacja immersyjna: widz wchodzi w przestrzeń, w której światło multiplikuje się w nieskończoność, tworząc doświadczenie metaforyczne — światło jako pamięć, nadzieja, trwanie mimo śmierci i zniszczenia. Ten kadr podkreśla emocjonalny wymiar światła: łączy je z nadzieją, pamięcią zbiorową i próbą oswojenia traumy.

Wszystkie kadry razem budują spójny obraz: światło jako medium artystyczne, architektoniczne i symboliczne, szczególnie ważne w czasie wojny, gdy „ciemność” jest zarówno dosłowna (blackouty, brak prądu), jak i metaforyczna (przemoc, totalitaryzm, śmierć). Instalacje świetlne — zarówno miejskie, jak „Dnipro Light Flowers”, jak i memorialne z lustrami — stają się formą oporu i katharsis: pozwalają doświadczyć światła jako znaku życia, pamięci i przyszłości.

© Yana Hladyr 2026