„Siła nośna”

Rozpatrywany tekst kultury sieciowej stanowi przykład publikacji pochodzącej z profilu liroomcomua prezentuje wizualno‑tekstową narrację poświęconą pierwotnemu tekstu kultury – filmowi dokumentalnemu „Siła nośna” (ukr. «Підйомна сила») w reżyserii Ołeksandra Stratiieńki (ukr. Олександр Стратієнко). Film ten koncentruje się na działalności ukraińskiej armijnej awiacji i jej roli w kluczowych operacjach wojennych po 2022 roku.

W pierwszych kadrach widoczne są dynamiczne ujęcia śmigłowców wojskowych, które w warstwie wizualnej podkreślają techniczny i bojowy charakter formacji. Towarzyszący im tekst informuje, że film ukazuje trzy główne operacje armijskiej awiacji: niszczenie rosyjskich kolumn podczas kampanii kijowskiej (ukr. «знищення російських колон під час Київської кампанії»), próby przebicia blokady Mariupola (ukr. «прорив блокади в Маріуполь») oraz walki o wyspę Zmijinyj (ukr. «бій за острів Зміїний»). W ujęciu naukowym materiał ten można interpretować jako formę audiowizualnej dokumentacji doświadczenia wojennego, która jednocześnie pełni funkcję narracji heroicznej.

Kolejne kadry przedstawiają wnętrza kokpitów, żołnierzy w trakcie służby oraz sceny z misji pokojowych. Teksty towarzyszące zdjęciom przypominają, że ukraińska armijna awiacja posiada długą historię udziału w operacjach międzynarodowych, m.in. w Abchazji w 1993 roku (ukr. «Перша миротворча місія України… була вертолітною») oraz w misjach ONZ w Afryce, zwłaszcza w Demokratycznej Republice Konga (ukr. «в Конго до 2022 року»). W ujęciu kulturoznawczym stanowi to próbę osadzenia współczesnej wojny w szerszym kontekście instytucjonalnym i historycznym.

W warstwie narracyjnej szczególne miejsce zajmują indywidualne historie żołnierzy, które pełnią funkcję emocjonalnego rdzenia filmu. Przykładem jest opowieść o małżeństwie Lubarców (ukr. «історія подружжя Любарців»): on – pilot śmigłowca, ona – lekarka wojskowa. Ich doświadczenia z obrony Mariupola i „Azowstali” przedstawione są jako niemal filmowe, choć zakorzenione w realnych wydarzeniach. Podobną funkcję pełni historia majora Jarosława Zozuli (ukr. Ярослав Зозуля), inżyniera lotniczego, który zginął podczas wykonywania zadania bojowego, mimo że formalnie nie uczestniczył w lotach bojowych. Ten fragment narracji podkreśla, że ryzyko wojenne dotyczy wszystkich członków formacji, nie tylko pilotów.

W analizowanych materiałach widoczna jest również próba demitologizacji obrazu armijskiej awiacji poprzez ukazanie pracy osób odpowiedzialnych za utrzymanie sprzętu: mechaników, inżynierów pokładowych i techników (ukr. «бортінженери, механіки»). Wpisuje się to w szerszą tendencję współczesnych dokumentów wojennych, które odchodzą od wyłącznie heroicznej narracji na rzecz ukazywania złożoności struktur wojskowych.

W warstwie medialnej publikacje te reprezentują typowy dla kultury sieciowej model komunikacji: krótkie, intensywne wizualnie kadry, połączone z syntetycznymi komentarzami, które pełnią funkcję zarówno informacyjną, jak i emocjonalną. Ich celem jest popularyzacja wiedzy o armijskiej awiacji oraz budowanie pozytywnego wizerunku ukraińskich sił zbrojnych w przestrzeni publicznej.

W ostatnim kadrze przedstawiono portret krytyka filmowego Ihora Kromfa (ukr. Ігор Кромф), ujętego w półprofilu na neutralnym, lekko rozmytym tle, co nadaje scenie charakter refleksyjny i podkreśla analityczny ton jego wypowiedzi. Obok umieszczono fragment jego komentarza, w którym wskazuje on na niedostatek ukraińskich filmów fabularnych o wojnie z Rosją oraz na dominację telewizyjnych klisz w tych nielicznych produkcjach (ukr. «в українському кіно мало художніх фільмів про війну з Росією, більшість із них застрягли в телевізійних кліше»). Kromf zauważa również, że dokumentalne filmy o wojnie często popadają w skrajności — są albo zbyt „żołnierskie”, albo zorientowane wyłącznie na festiwale (ukr. «документалістика часто або надто „солдатська”, або орієнтована на фестивалі»). Na tym tle film „Siła nośna” (ukr. «Підйомна сила») jawi się jako wyjątek: produkcja skierowana do szerokiej publiczności, a jednocześnie zachowująca rzetelność i wyraźnie ukierunkowana na przedstawienie pracy armijskiego lotnictwa. Kadr pełni funkcję komentarza krytycznego w przestrzeni sieciowej, łącząc wizerunek autora opinii z jego oceną miejsca filmu w aktualnym pejzażu ukraińskiego kina.

Film „Siła nośna” (ukr. «Підйомна сила») wnosi do ukraińskiej kinematografii lat 2022–2025 nową jakość, ponieważ łączy przystępność dla szerokiego odbiorcy z dokumentalną precyzją i skupieniem na konkretnych, prawdziwych historiach żołnierzy, pilotów, inżynierów i medyków. W przeciwieństwie do wcześniejszych produkcji, które często powielały telewizyjne schematy lub były adresowane głównie do środowisk festiwalowych, film ten wypełnia lukę między profesjonalnym dokumentem a kinem popularnym. Dzięki temu staje się jednym z pierwszych projektów, które systematyzują doświadczenie pełnoskalowej wojny w formie audiowizualnej, a jednocześnie budują nową pamięć wizualną o działaniach armijskiego lotnictwa. W rezultacie „Siła nośna” wyznacza kierunek rozwoju ukraińskiego filmu dokumentalnego czasu wojny — bardziej dojrzałego, lepiej zakorzenionego w faktach i zdolnego dotrzeć do szerokiej publiczności bez utraty wiarygodności.

©Yana Hladyr 2026