9 utworów i projektów ukraińskich wojskowych o wojnie

Ten tekst kultury sieciowej od 1 października 2024 roku, opublikowany na Liroom, ogólnie dotyczy sposobów, w jakie ukraińscy żołnierze, artyści‑żołnierze i twórcy związani z frontem opowiadają o wojnie poprzez muzykę, literaturę, stand‑up i projekty artystyczne, tworząc wielowarstwowe świadectwo doświadczenia służby.

Na pierwszym kadrze tego tekstu kultury sieciowej pojawia się zestawienie dziewięciu dzieł i projektów ukraińskich wojskowych o wojnie, w którym centralne znaczenie ma wizualna obecność żołnierzy — nie jako anonimowych figur, lecz jako autorów własnych narracji; całość podkreśla, że twórczość powstająca na froncie jest formą autentycznego świadectwa, a nie zewnętrznej interpretacji.

Na drugim kadrze tego tekstu kultury sieciowej pojawia się stand‑up Serhija Lipki, przedstawiony jako forma opowiadania o służbie poprzez humor, który nie unieważnia doświadczenia wojny, lecz pozwala je oswoić i wypowiedzieć, tworząc przestrzeń wspólnotowego oddechu w sytuacji permanentnego napięcia.

Na trzecim kadrze tego tekstu kultury sieciowej pojawia się książka „Wiersze z strzelnicy” (укр. Вірші з бійниці) Maksima Krywcowa, w której poezja staje się bezpośrednim zapisem frontowej rzeczywistości, łącząc dokumentalność z emocjonalną intensywnością i tworząc literacki zapis doświadczenia żołnierza‑poety.

Na czwartym kadrze tego tekstu kultury sieciowej pojawia się utwór „Bohaterowie umierają” (укр. Герої вмирають) Stasik, w którym muzyka staje się formą żałoby i pamięci, a jednocześnie narzędziem mówienia o stracie w sposób, który nie estetyzuje tragedii, lecz nadaje jej głos i obecność.

Na piątym kadrze tego tekstu kultury sieciowej zobrazowano czerwony kwadratowy album z żółtym napisem „Sasza Bul” (укр. Саша Буль) oraz tytułem „Trzymamy pozycję” (укр. Тримаєм Посадку), położony na tle wojskowego kamuflażu. Sama kompozycja — jaskrawy czerwony obiekt na tle mundurowej tkaniny — tworzy wizualny kontrast między estetyką muzyczną a realnym kontekstem frontowym. Ten obraz sugeruje, że utwór funkcjonuje jako muzyczna deklaracja wytrwałości, a jednocześnie jako symboliczny gest solidarności z żołnierzami, którzy „trzymają pozycję” dosłownie. Podpis redakcyjny z podziękowaniem za służbę wzmacnia interpretację, że muzyka staje się tu formą wsparcia i uznania dla obrońców.

Na szóstym kadrze tego tekstu kultury sieciowej przedstawiono książkę „Słowa i kule” (укр. Слова і кулі) Natalii Korniienko, sfotografowaną z dwóch stron — okładki frontowej i tylnej. Projekt graficzny utrzymany jest w surowej, militarnej estetyce: dominują czerń i oliwkowa zieleń, a typografia jest geometryczna i ciężka, co wizualnie przywołuje skojarzenia z wojskową dokumentacją. Tytuł zestawia język i przemoc, sugerując, że książka bada napięcie między słowem jako narzędziem opisu a kulą jako narzędziem zniszczenia. Obecność kodu kreskowego, logotypów i zwartego bloku tekstu na tylnej okładce podkreśla jej charakter publikacji świadectwa, a podpis redakcyjny z podziękowaniem za służbę wskazuje, że autorka lub tematyka książki jest bezpośrednio związana z doświadczeniem wojennym.

Na siódmym kadrze tego tekstu kultury sieciowej zobrazowano muzyka Oleksandra Remeza RvB, siedzącego w studiu radiowym lub podcastowym, z gitarą akustyczną w dłoniach i mikrofonami ustawionymi przed nim. W tle widoczne są flagi i emblematy, w tym trójząb oraz znak FCDK, co tworzy atmosferę przestrzeni, w której muzyka splata się z tożsamością, służbą i wspólnotą. Kadr uchwyca moment żywego wykonania utworu „Pociąg jedzie” (укр. Жене потяг), co nadaje mu charakter intymnego świadectwa — muzyka wykonywana w warunkach studyjnych, ale z wyraźnym kontekstem wojennym, staje się formą opowieści o doświadczeniu, którego nie da się wypowiedzieć wprost. Podpis redakcyjny dziękujący za ochronę i za sposób opowiadania o służbie wzmacnia interpretację, że twórczość ta jest częścią frontowej kultury pamięci.

Na ósmym kadrze tego tekstu kultury sieciowej zobrazowano scenę literacką: osoba stoi na scenie z mikrofonem, na tle czerwonej ściany i napisu „Literatura”, a obok umieszczono okładkę książki „[dasein: obrona obecności]” (укр. [dasein: оборона присутності]) autorstwa Yaryny Czornohuz. Okładka utrzymana jest w ciemnych, burgundowo‑czarnych barwach, z abstrakcyjną kompozycją przypominającą rozproszone plamy farby lub ślady po ogniu. Ten wizualny zestaw — żywa scena i statyczna okładka — podkreśla, że twórczość Czornohuz jest zarówno performatywna, jak i tekstowa, a jej książka funkcjonuje jako forma filozoficzno‑wojennego świadectwa, w którym pojęcie „obecności” staje się kategorią egzystencjalną i frontową zarazem. Podpis redakcyjny z podziękowaniem za służbę sugeruje, że autorka mówi o wojnie z perspektywy uczestniczki, a nie obserwatorki.

Na dziewiątym kadrze tego tekstu kultury sieciowej zobrazowano kadr z filmu dokumentalnego: żołnierz siedzi w okopie lub ziemiance, w pełnym wyposażeniu, trzymając niebieską paczkę; za nim widać drewniane wzmocnienia i ziemię, a po prawej stronie częściowo widocznego drugiego żołnierza. Na obrazie widnieje angielski napis „Hold on, wait for reinforcements, ammo, and evacuation, copy?” (pol. Czekaj, poczekaj na posiłki, amunicję i ewakuację, odbiór?), co nadaje scenie charakter bezpośredniego zapisu sytuacji bojowej. U dołu znajduje się informacja, że jest to dokument „Real” (укр. Реал) w reżyserii Ołeha Sencowa. Kadr ukazuje surowość frontowej codzienności, bez estetyzacji, z naciskiem na realne warunki, w jakich żołnierze funkcjonują. Podpis redakcyjny z podziękowaniem za służbę wzmacnia interpretację, że film pełni funkcję świadectwa i archiwum wojennej rzeczywistości.

Na dziesiątym kadrze tego tekstu kultury sieciowej zobrazowano scenę z radiowego studia: osoba siedzi przy stole z mikrofonem, przed nią znajduje się mikser, przewody i sprzęt nagraniowy, a w tle widać zieloną kotarę i ciemne wnętrze studia. Na obrazie wymieniono uczestników audycji: Serhij Żadan, Alla Koszlak, Dmytro Tretiak, Jewhen Turczynow — oraz nazwę programu radio „Hartija” (укр. радіо «Хартія»). Kadr przedstawia moment nagrania audycji radiowej, w której głosy twórców i osób związanych ze służbą stają się narzędziem komunikacji, dokumentacji i wspólnotowego przepracowywania wojennej rzeczywistości. Obraz podkreśla znaczenie mediów mówionych jako przestrzeni, w której można opowiadać o doświadczeniu frontowym w sposób bardziej intymny i refleksyjny niż w formach wizualnych. Podpis redakcyjny dziękujący za ochronę i za sposób opowiadania o służbie wskazuje, że audycja ma charakter społecznego świadectwa, a nie tylko programu rozrywkowego.

Utwory stworzone przez ukraińskich żołnierzy i artystów‑żołnierzy w latach 2022–2025 wzbogacają sztukę ukraińską, ponieważ wprowadzają do niej nowe formy ekspresji, nowe języki emocjonalne i nowe doświadczenia, które wcześniej nie mogły się w niej pojawić. W tym sensie pełnią funkcję katharsis jako odnowy, przekształcają traumę w twórczą energię, dzięki czemu sztuka ukraińska staje się głębsza, bardziej pojemna i bardziej prawdziwa. © Yana Hladyr 2026