„Da Vinci”

Na pierwszym kadrze przedstawiono trzy młode osoby leżące blisko siebie na łóżku, w ciepłym, miękkim świetle, co nadaje scenie intymności i filmowej bliskości. Podpis informuje, że jest to kadr z filmu „Na zawsze‑Na zawsze” („Назавжди‑Назавжди”), a tekst po prawej stronie zapowiada wejście do kin siedmiu nowych ukraińskich filmów tej jesieni. Wspomniane są również dwa kluczowe wydarzenia filmowe: Karpacki Górski Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Użhorodzie (20–22 września) oraz Tydzień Krytyków w Kijowie (23–30 października). Ten kadr pełni funkcję otwarcia całej karuzeli i sygnalizuje, że jesień 2024 roku będzie dla ukraińskiego kina sezonem intensywnym, bogatym w premiery i festiwale. Sam film „Na zawsze‑Na zawsze” wpisuje się w nurt współczesnego kina ukraińskiego, które bada relacje, emocjonalne dojrzewanie i intymność młodych bohaterów w kontekście społecznych napięć i transformacji, co czyni go ważnym elementem nowej fali ukraińskiej kinematografii.

Na drugim kadrze przedstawiono film dokumentalny „Uzbrojeni pieśnią” („Озброєні піснею”), którego premiera zaplanowana jest na 12 września. Zdjęcia ukazują panoramę miasta z cerkiewnymi kopułami oraz portret osoby w zimowej kurtce, co podkreśla dokumentalny charakter materiału. Tekst informuje, że jest to ukraińsko‑amerykański film dokumentalny z 2024 roku w reżyserii Ryana Smitha (Раян Сміт), poświęcony funkcjonowaniu ukraińskiej branży muzycznej podczas pełnoskalowej wojny. Wśród bohaterów znajdują się: Swiatosław Wakarczyk (Святослав Вакарчук), Andrij Chływniuk (Андрій Хливнюк), Switłana Tarabarowa (Світлана Тарабарова), Mykoła Serha (Микола Серга), Marko Hałanevycz (Марко Галаневич), zespół DachaBrakha (ДахаБраха), muzycy Mariupolskiej Kameralnej Filharmonii oraz żołnierka Kateryna Poliszczuk (Катерина Поліщук). Film dokumentuje kulturową odporność, znaczenie muzyki jako narzędzia przetrwania oraz rolę artystów w czasie wojny, ukazując zarówno tych, którzy występują na froncie, jak i tych, którzy tworzą w warunkach zagrożenia. To świadectwo tego, jak muzyka staje się jednym z najważniejszych głosów współczesnej ukraińskiej rzeczywistości wojennej.

Na trzecim kadrze przedstawiono film dokumentalny „Da Vinci” („Да Вінчі”), którego premiera zaplanowana jest na 19 września. Zdjęcie ukazuje nocną scenę zgromadzenia ludzi w przestrzeni miejskiej, co sugeruje atmosferę pamięci, wspólnoty i uroczystości. Tekst informuje, że film został stworzony ku pamięci wybitnego ochotnika Dmytra Kociubajły (Дмитро Коцюбайло), pseudonim „Da Vinci”, który zginął w walce pod Bachmutem wiosną 2023 roku. Reżyser Wołodymyr Sydko (Володимир Сидько) zebrał wspomnienia jego bliskich i towarzyszy broni, w tym generała Wałerija Załużnego (Валерій Залужний). W filmie znalazły się również unikatowe nagrania przyjaciół, nigdy wcześniej niepublikowane. Jest to dokument pamięci, który utrwala historię jednego z najważniejszych symboli współczesnego ukraińskiego oporu, ukazując bohatera zarówno jako żołnierza, jak i człowieka bliskiego swoim przyjaciołom i rodzinie. Film pełni funkcję narodowego archiwum pamięci wojennej, wzmacniając kulturową świadomość i wspólnotową żałobę.

Na czwartym kadrze przedstawiono film dokumentalny „Fragmenty lodu” („Фрагменти льоду”), którego premiera zaplanowana jest na 26 września. Zdjęcie ukazuje osobę trzymającą małe dziecko ubrane w różowy kombinezon, co nadaje obrazowi intymności i rodzinnego charakteru. Tekst informuje, że film został zmontowany z piętnastu amatorskich kaset wideo nagranych w latach 1986–1994 przez ojca reżyserki Marii Stojanowej (Марія Стоянова). Krytyk Kromko zauważa, że film opowiada o procesie identyfikacji ludzi radzieckich, którzy musieli uświadomić sobie własną ukraińskość. Dokument bada narodziny ukraińskiej tożsamości w okresie późnego ZSRR i pierwszych lat niepodległości, ukazując, jak prywatne nagrania rodzinne stają się świadectwem przemian kulturowych, społecznych i mentalnych. Kadr podkreśla, że współczesne ukraińskie kino dokumentalne sięga do archiwów domowych, aby zrozumieć genezę współczesnej tożsamości — co w czasie wojny nabiera szczególnej wagi, bo pytania o pamięć, korzenie i ciągłość kultury stają się kluczowe dla przetrwania.

Na piątym kadrze przedstawiono kadr z filmu „BożeWolni” („БожеВільні”), ukazujący osobę w ciemnym, klaustrofobicznym wnętrzu, co wzmacnia atmosferę przymusu i opresji. Na obrazie widnieje napis: „героїня відправляється назад на примусове лікування” („bohaterka zostaje odesłana z powrotem na przymusowe leczenie”), który natychmiast wprowadza w tematykę filmu. Tekst poniżej informuje, że premiera odbędzie się 31 października, a reżyserem jest Denys Tarasow (Денис Тарасов). Film opowiada o tym, że radzieckie „metody naprawcze” obejmowały nie tylko więzienie, tortury i zabójstwa, lecz także nadużycia psychiatrii jako narzędzia walki z dysydentami. Reżyser chce pokazać, jak system wykorzystywał „leczenie psychiatryczne” do łamania ludzi, którzy myśleli inaczej. Obsada jest mocnym punktem produkcji — grają m.in. Irma Witowska (Ірма Вітовська), Witalij Salij (Віталій Салій), Anastasija Pustowit (Анастасія Пустовіт). Ten kadr podkreśla, że film dotyka traumy politycznej przemocy, która w kontekście współczesnej wojny nabiera dodatkowej aktualności, bo pokazuje ciągłość rosyjskich praktyk represyjnych wobec wolności.

Na szóstym kadrze przedstawiono film „Bucza” („Буча”), którego premiera zaplanowana jest na 7 listopada. Zdjęcie utrzymane jest w ciemnej, ciężkiej tonacji — widać wodę i mrok, co tworzy atmosferę zagrożenia i powagi. Tekst informuje, że będzie to pierwszy film fabularny o wojnie, nakręcony podczas trwającej wojny, co czyni go wydarzeniem bez precedensu. Reżyser Stanislaw Titunow (Станіслав Тітунов) opowiada historię obywatela Kazachstanu, który jeździ na okupowane przez Rosję tereny, aby ewakuować cywilów. Po premierze pierwszego zwiastuna pojawiły się dyskusje o etyczności kręcenia filmu o wciąż trwającej wojnie, co pokazuje, jak delikatny jest to temat. Twórcy podkreślają, że współpracowali z wywiadem wojskowym GUR oraz psychiatrą, aby nie retraumatyzować widzów. Ten kadr przedstawia film jako ważny głos o wojnie, opowiedziany z perspektywy człowieka, który ryzykuje życie, by ratować innych, a jednocześnie jako projekt świadomy odpowiedzialności etycznej.

Na siódmym kadrze przedstawiono film „Redakcja” („Редакція”), którego premiera również odbędzie się 7 listopada. Zdjęcie ukazuje osobę trzymającą kamerę w przestrzeni zewnętrznej, wśród ludzi, co natychmiast sugeruje temat dziennikarstwa i pracy w terenie. Tekst informuje, że jest to najbardziej wyczekiwana premiera jesieni dla redakcji Liroom. Reżyser Roman Bondarczuk (Роман Бондарчук) opowiada historię regionalnego dziennikarza z Chersońszczyzny, który pragnie sprawiedliwości i trafia do pracy w lokalnej gazecie. Tam odkrywa, że można łatwo znaleźć się w centrum fałszywych wiadomości, manipulacji i korupcyjnych układów. Film bada mechanizmy propagandy i lokalnej korupcji, pokazując, jak trudne i niebezpieczne jest poszukiwanie prawdy w regionach dotkniętych wojną informacyjną i polityczną. Kadr podkreśla, że „Redakcja” jest filmem o odwadze, etyce i odpowiedzialności dziennikarskiej, niezwykle aktualnym w czasie wojny, gdy informacja staje się bronią.

Na ósmym kadrze przedstawiono film „Na zawsze‑Na zawsze” („Назавжди‑Назавжди”), którego premiera zaplanowana jest na 21 listopada. Zdjęcie ukazuje dwie osoby rozmawiające w półmroku, a nad nimi widnieje logo 80. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Wenecji, co podkreśla rangę filmu. Tekst informuje, że jest to debiut pełnometrażowy Anny Burjaczowej (Анна Бурячкова). Reżyserka opowiada historię całego pokolenia, widzianą przez pryzmat grupy nastolatków, którzy próbują odnaleźć szczęście w miłości i przyjaźni, jednocześnie schodząc z „jasnej drogi”. Krytyk Ihor Kromf (Ігор Кромф) opisuje film jako nostalgiczny list miłosny z 1998 roku, skierowany „od tych, którzy mają około czterdziestu, do tych, którzy mają prawie dwadzieścia”. Ten kadr podkreśla, że film jest emocjonalnym portretem pokoleniowym, badającym dojrzewanie, bunt i poszukiwanie sensu w czasach przemian — a w kontekście wojny nabiera dodatkowej głębi, bo opowiada o młodości, której współczesne pokolenie zostało częściowo pozbawione. © Yana Hladyr 2026