Art‑refleksja «Po Rubikonie» we Lwowie

Ten tekst kultury przedstawia reel dokumentujący warsztaty artystyczne organizowane przez Stowarzyszenie „Sztuka”, które łączą praktykę twórczą z rozmową o doświadczeniu wojny. („Refleksja artystyczna we Lwowie przebiegła w niezwykle ciepłej atmosferze. Nauczyliśmy się rysować piórem i przy użyciu tuszu, a także rozmawialiśmy o tym, co najbardziej porusza — o tym, jak przeżyliśmy 24 lutego, co zmieniło się w ciągu tych dwóch lat, co boli najmocniej i co daje oparcie. Dziękujemy uczestnikom i dzielimy się fotograficznym albumem ze spotkania. Kolejna artystyczna refleksja „Po Rubikonie” odbędzie się już w najbliższy piątek w Kijowie. Liczba miejsc jest ograniczona, dlatego prosimy o rejestrację poprzez link w profilu (organizatorzy skontaktują się z uczestnikami). Wydarzenie organizuje Stowarzyszenie „Sztuka” przy wsparciu Przedstawicielstwa Fundacji Friedricha Naumanna na rzecz Wolności w Ukrainie”. W warstwie wizualnej i narracyjnej projekt ukazuje proces wspólnego rysowania, pracy z piórem i tuszem, a także momenty rozmów, w których uczestnicy dzielą się osobistymi wspomnieniami związanymi z 24 lutego, z pierwszymi dniami pełnoskalowej inwazji oraz z tym, jak wojna zmieniła ich życie. Wydarzenie ma charakter performatywno‑wspólnotowy: sztuka staje się tu narzędziem otwierania pamięci, a jednocześnie bezpieczną przestrzenią, w której można wypowiedzieć to, co trudne, bolesne i niewyrażalne w codziennym dyskursie.

Konfliktogenność tego projektu polega na jego bezpośrednim zakorzenieniu w traumatycznym doświadczeniu wojny, która przerwała ciągłość życia społecznego i kulturowego. Uczestnicy nie tylko tworzą obrazy, lecz także konfrontują się z własnymi wspomnieniami, lękami i stratami. Sztuka staje się medium, które pozwala przepracować napięcie między indywidualnym doświadczeniem a zbiorową pamięcią, a sama forma warsztatów — oparta na wspólnym działaniu — tworzy przestrzeń, w której trauma zostaje nazwana, wysłuchana i symbolicznie przekształcona. W tym sensie projekt „Po Rubikonie” wpisuje się w szerszy proces katharsis ukraińskiej sztuki lat 2022–2025: jest przykładem tego, jak wspólnotowe przeżywanie wojny poprzez praktykę artystyczną umożliwia oczyszczenie, zrozumienie i odzyskanie podmiotowości.

Znaczenie tego projektu dla współczesnej kultury ukraińskiej polega na tym, że łączy on dwa poziomy: indywidualny i zbiorowy. Z jednej strony pozwala uczestnikom wyrazić własne doświadczenia, z drugiej — tworzy archiwum emocji i pamięci, które staje się częścią kulturowego pejzażu wojny. W przeciwieństwie do dzieł filmowych czy literackich, które powstają w dłuższym procesie twórczym, warsztaty artystyczne dokumentowane w reelach mają charakter natychmiastowy i reagujący: są zapisem chwili, w której sztuka i wojna spotykają się w najbardziej bezpośredni sposób — w ciele, w geście, w rozmowie. To właśnie ta bezpośredniość sprawia, że projekt stanowi ważny element katharsis: umożliwia wspólne przeżycie traumy, jej wypowiedzenie i przekształcenie w formę symboliczną, która wzmacnia zarówno jednostkę, jak i wspólnotę. © Yana Hladyr 2026