Ukraińska sztuka animacji

Tekst towarzyszący od media: „Rozwój ukraińskiej animacji przebiegał równolegle z radziecką, jednak nawet w tych warunkach ukraińska kultura animacji stopniowo nabierała własnego, charakterystycznego stylu. UkrAnimafilm (УкрАнімаФільм) Od 2019 roku wchodzi w skład Centrum Dowżenki (Довженко-Центр). Jedna z najstarszych światowych kolekcji ukraińskiej animacji, w której technologia stopniowo przekształciła się w sztukę. Filmy tej wytwórni są znane zarówno dzieciom, jak i dorosłym, w Ukrainie i poza jej granicami. Do najbardziej znanych należą: „Kozacy” (Козаки) i „Eneida” (Енеїда) Wołodymyra Dakhna (Володимир Дахно), „Wyspa skarbów” (Острів скарбів) oraz „Przygody kapitana Wriungla” (Пригоди капітана Врунгеля) Dawida Czerkaskiego (Давид Черкаський). Nowoczesne studio animacji Animagrad (Анімаград), założone w 2012 roku. Studio stworzyło takie znane filmy, jak: „Baśniowa Ruś” (Казкова Русь), „Eskimoska” (Ескімоска), „Uprowadzona księżniczka” (Викрадена принцеса), „Mavka. Leśna pieśń” (Мавка. Лісова пісня).

Zestaw filmów animowanych: Mavka. Leśna pieśń (Мавка. Лісова пісня, 2022) Komediowy film animowany na motywach dramy-fantazji Łesi Ukrainki (Леся Українка) „Leśna pieśń” (Лісова пісня) oraz obrazów mitologii ludowej. Jeden z najbardziej wyczekiwanych projektów ukraińskiej kinematografii. Reżyserzy: Ołeksandr Ruban (Олександр Рубан), Ołeh Małamuh (Олег Маламуж). Klara i magiczny smok (Клара та чарівний дракон, 2019) Ukraiński film animowany fantasy o przygodach dziewczynki Klary, która próbuje ocalić magicznego smoka przed siłami zła. Reżyser: Ołeksandr Kłymenko (Олександр Клименко). Ukraińska animacja to nie tylko filmy o kozakach — to osobny wszechświat sztuki, który obecnie wchodzi w okres intensywnego rozwoju i z każdym rokiem staje się bardziej wpływowy i interesujący.”

Analizowany tekst kultury sieciowej składa się z serii kadrów, które prezentują różne etapy i instytucje związane z ukraińską animacją. Każdy kadr ma własną estetykę i funkcję informacyjną, a całość tworzy narrację o ciągłości, różnorodności i współczesnym rozwoju ukraińskiej sztuki animacji.

Pierwszy kadr przedstawia charakterystyczne czerwone sylwetki bohaterów z kultowej serii animacji „Kozacy” (Козаки), jednego z najbardziej rozpoznawalnych i cenionych dzieł ukraińskiej animacji okresu radzieckiego. Postacie te są ikonami ukraińskiej kultury wizualnej, a ich obecność natychmiast sygnalizuje odbiorcy, że chodzi o klasykę narodowej animacji. Sylwetki umieszczone są na czarnym tle, a nad nimi widnieje napis „Ukraińska animacja (to, o czym nie wiedzieliście)” (Українська мультиплікація (те, про що ви не знали)). Kompozycja jest dynamiczna i kontrastowa, pełni funkcję wizualnego wprowadzenia, a podpis sugeruje, że odbiorca pozna mniej znane fakty dotyczące historii ukraińskiej animacji — co jest typowym zabiegiem kultury sieciowej, mającym przyciągnąć uwagę i zbudować ciekawość.

Drugi kadr poświęcony jest studiu „UkrAnimafilm” (УкрАнімаФільм). Widzimy powtarzające się napisy oraz informację o przynależności do „Centrum Dowżenki” (Довженко-Центр) od 2019 roku. Tekst podkreśla, że jest to najstarsza ukraińska wytwórnia animacji, która stworzyła klasyczne filmy znane w całym kraju i poza jego granicami. Wymienione są produkcje: „Kozacy” (Козаки) i „Eneida” (Енеїда) Wołodymyra Dakhna (Володимир Дахно), „Wyspa skarbów” (Острів скарбів) oraz „Przygody kapitana Wriungla” (Пригоди капітана Врунгеля) Dawida Czerkaskiego (Давид Черкаський). Kadry mają charakter archiwalny i edukacyjny — przypominają o fundamentach ukraińskiej animacji.

Trzeci kadr przedstawia nowoczesną estetykę studia „Animagrad” (Анімаград). Widzimy stylizowaną postać na tle dużego napisu, co przypomina współczesne plakaty filmowe. Podpis informuje o produkcjach studia: „Baśniowa Ruś” (Казкова Русь), „Eskimoska” (Ескімоска), „Uprowadzona księżniczka” (Викрадена принцеса), „Mawka. Leśna pieśń” (Мавка. Лісова пісня). Ten kadr reprezentuje współczesną fazę rozwoju ukraińskiej animacji — cyfrową, profesjonalną i konkurencyjną na rynku międzynarodowym.

Czwarty kadr przedstawia siedem gnomów w kolorach ukraińskiej flagi. Podpis informuje, że ich animację w filmie „Królewna Śnieżka i siedmiu krasnoludków” (Білосніжка і сім гномів) stworzył ukraiński animator Wołodymyr Tytła (Володимир Титла), jeden z najwybitniejszych twórców studia Walt Disney. Ten kadr ma charakter ciekawostki kulturowej: pokazuje, że ukraińscy twórcy byli obecni także w globalnej historii animacji.

Piąty kadr prezentuje postać Mawki z filmu „Mawka. Leśna pieśń” (Мавка. Лісова пісня). Intensywna kolorystyka i neonowy napis tworzą estetykę współczesnego plakatu filmowego. Podpis podkreśla, że jest to jedna z najważniejszych premier 2022 roku, oparta na dramie-fantazji Łesi Ukrainki (Леся Українка). Reżyserami są Ołeksandr Ruban (Олександр Рубан) i Ołeh Małamuh (Олег Маламуж). Ten kadr reprezentuje wysokobudżetową animację, która łączy literaturę klasyczną z nowoczesną technologią.

Szósty kadr przedstawia bohaterkę filmu „Klara i magiczny smok” (Клара та чарівний дракон). Styl graficzny jest bajkowy, skierowany do młodszej publiczności. Podpis informuje o fabule i reżyserze Ołeksandrze Kłymence (Олександр Клименко). Ten kadr podkreśla różnorodność gatunkową współczesnej ukraińskiej animacji.

Siódmy kadr przedstawia Anatolija Lawreniszyna (Анатолій Лавренішин), jednego z twórców współczesnej animacji. Jego wypowiedź dotyczy jakości filmów, międzynarodowych nominacji i przejrzystego systemu finansowania. Ten kadr wprowadza perspektywę profesjonalną: pokazuje, że rozwój animacji jest wynikiem systemowych zmian, inwestycji i profesjonalizacji branży.

W 2022 roku powstał film „Mawka. Leśna pieśń” (Мавка. Лісова пісня). Przyciąga uwagę, ponieważ został zrealizowany na podstawie dramy‑feerii „Leśna pieśń” (Лісова пісня) autorstwa Łesi Ukrainki (Леся Українка) — jednego z najważniejszych dzieł światowej literatury symbolicznej. Gatunek dramy‑feerii, łączący elementy baśni, mitu, symbolizmu i metafizyki, nadaje filmowi wyjątkową głębię i pozwala twórcom animacji sięgnąć po bogaty repertuar ukraińskiej mitologii, wyobraźni i tradycji. Sięgnięcie po ten utwór w czasie wojny nie jest przypadkowe. W latach 2022–2025 ukraińscy twórcy — animatorzy, filmowcy, muzycy, a nawet zespoły rockowe — intensywnie zwracają się ku klasyce i autentycznej mitologii. Jest to reakcja kulturowa na doświadczenie wojny: w sytuacji zagrożenia naród instynktownie wraca do własnych źródeł, do tekstów, które budują tożsamość, do mitów, które wzmacniają wspólnotę, do symboli, które dają poczucie ciągłości i zakorzenienia.

Wojna uruchamia potrzebę potwierdzenia własnej kultury, jej odrębności i siły. Dlatego twórcy animacji sięgają po klasyczne dzieła literatury ukraińskiej — nie jako dekorację, lecz jako fundament, który pozwala opowiedzieć o współczesnym doświadczeniu w sposób zakorzeniony w tradycji. Mitologia i klasyka stają się narzędziem oporu kulturowego: przypominają o tym, co własne, trwałe i niepodległe zniszczeniu. W tym kontekście „Mawka. Leśna pieśń” (Мавка. Лісова пісня) jest nie tylko filmem animowanym, lecz także aktem kulturowego powrotu do własnych korzeni. To dzieło, które w czasie wojny nabiera szczególnej mocy — łączy współczesną technologię z klasycznym tekstem, tworząc przestrzeń, w której ukraińska kultura może mówić o sobie głośno, pewnie i pięknie, nawet w warunkach agresji.

Dlatego „Mavka. Leśna pieśń” (Мавка. Лісова пісня) jest nie tylko filmem animowanym, lecz także aktem kulturowego powrotu do własnych korzeni, który w czasie wojny nabiera szczególnej mocy i znaczenia oraz staje się częścią procesu katharsis ukraińskiej sztuki lat 2022–2025. W tym okresie twórcy szczególnie intensywnie sięgają do autentycznej ukraińskiej mitologii, folkloru i klasyki literatury, ponieważ wojna uruchamia potrzebę zakorzenienia, potwierdzenia własnej tożsamości i odwołania się do symboli, które wzmacniają wspólnotę. W warunkach agresji kulturowej i fizycznej klasyczne dzieła stają się przestrzenią oporu, pamięci i ciągłości, a ich reinterpretacje — zarówno w animacji, jak i w muzyce rockowej — tworzą proces katharsis, w którym sztuka przetwarza traumę i wzmacnia kulturę.

© Yana Hladyr 2026