Sztuka na krawędzi: wystawa „QaRt” Wołodymyra Łukania

Ten tekst kultury sieciowej przedstawia wystawę «QaRt» jako zjawisko artystyczne, w którym język cyfrowy zostaje przetworzony na formę analogową. Jest to sztuka wizualna o charakterze konceptualnym, w której podstawowym medium staje się piksel — element cyfrowy przeniesiony do świata tradycyjnej grafiki.

Komentarz medialny: „Sztuka na marginesie — tak można nazwać wystawę «QaRt» frankiwskiego artysty Wołodymyra Łukania. W swojej wystawie twórca, w opozycji do technologii cyfrowych, które od początku wojny intensywnie wypełniają naszą przestrzeń wizualną, poszukuje nowych form wyrazu i w ściśle określonych strukturach umieszcza kompozycje o charakterze narracyjnym. Artysta podkreśla, że dla ludzkiego oka piksele w QR‑kodzie są chaotycznym układem, lecz w swoich pracach proponuje ich przekształcenie w czytelne, umowne kompozycje: ornament, zorganizowany motyw, a nie przypadkowy abstrakt. W ten sposób powstaje graficzna struktura, która wizualnie porządkuje chaos i nadaje mu nową logikę”.

Obraz, który tu powstaje, nie jest obrazem fotograficznym ani malarskim, lecz obrazem strukturalnym: kompozycją zbudowaną z jednostek graficznych zaczerpniętych z kodu QR. Jest to typ obrazu konceptualnego, w którym źródłem formy jest technologia, a rezultatem — ręcznie wykonana grafika.

W kolejnych kadrach materiału widzimy, że Łukań tworzy ponad sto prac wykonanych długopisem żelowym na kartkach w kratkę. Każda kompozycja ma wymiar 15×15 cm i opiera się na zasadzie trzech pikseli, które stanowią punkt wyjścia dla całej struktury. QaRt przypomina haft krzyżykowy, mozaikę, japońskie łamigłówki, pikselowy kamuflaż wojskowy lub cyfrowe obrazy. W ten sposób artysta buduje pomost między tradycyjną grafiką a estetyką cyfrową, tworząc nowy typ wizualności, który nie należy w pełni ani do jednego, ani do drugiego świata.

Wystawa «QaRt» jest zjawiskiem sztuki na pograniczu: wykorzystuje element cyfrowy, lecz odrzuca jego funkcję użytkową. QR‑kod, który w codzienności służy do przekierowania, identyfikacji i automatycznego odczytu, zostaje pozbawiony swojej technologicznej roli i przekształcony w materiał twórczy. Artysta świadomie blokuje możliwość odczytu kodu, tworząc kompozycje, które „zadymiają gadżet” i uniemożliwiają sztucznej inteligencji rozpoznanie struktury. W ten sposób powstaje graficzna iluzja, która podważa automatyzm technologii i przywraca podmiotowość ludzkiej ręki.

Konfliktogenność tego materiału wynika z napięcia między technologią a sztuką. QR‑kod jest symbolem cyfrowej dominacji, automatyzacji i kontroli, które w czasie wojny stały się częścią codzienności. Łukań wprowadza konflikt między tym, co cyfrowe, a tym, co ręczne: między chaosem pikseli a porządkiem kompozycji, między algorytmem a gestem. W ten sposób sztuka ujawnia napięcie między człowiekiem a technologią, które w warunkach wojny nabiera szczególnego znaczenia. Konfliktogenność polega na tym, że artysta odbiera technologii jej funkcję i przekształca ją w materiał twórczy, co jest gestem oporu wobec cyfrowej hegemonii.

Nowością, którą wystawa «QaRt» wnosi do sztuki ukraińskiej lat 2022–2025, jest stworzenie nowego języka wizualnego opartego na pikselu jako jednostce znaczenia. Piksel przestaje być elementem cyfrowego obrazu, a staje się modułem grafiki analogowej. Artysta tworzy nową estetykę, w której technologia zostaje zdekonstruowana i przetworzona na formę ręczną. Jest to ważny gest dla sztuki czasu wojny, ponieważ pokazuje, że nawet najbardziej techniczne elementy współczesności mogą zostać odzyskane przez sztukę i przekształcone w narzędzia refleksji. QaRt wprowadza do ukraińskiej sztuki nowy typ obrazu: obraz hybrydowy, który łączy cyfrowe źródło z analogowym wykonaniem, tworząc estetykę opartą na napięciu między tym, co nowoczesne, a tym, co tradycyjne.

W ten sposób wystawa «QaRt» wnosi do sztuki ukraińskiej lat 2022–2025 nową formę wizualności, która wynika z przekształcenia cyfrowych struktur w analogowe moduły graficzne. Piksel, obecny zarówno w estetyce cyfrowej, jak i w wojskowym kamuflażu, staje się nową jednostką kompozycji, a QR‑kod — źródłem ornamentu i schematem budowy obrazu. QaRt tworzy estetykę modularną, w której doświadczenie wojny nie jest przedstawiane bezpośrednio, lecz ujawnia się poprzez struktury zaczerpnięte z jej wizualnego języka. Jest to katharsis w sensie procesu twórczego: z doświadczenia konfliktu rodzi się nowa forma grafiki, która redefiniuje relację między cyfrowym źródłem a ręcznym wykonaniem i wprowadza do sztuki ukraińskiej nowy typ obrazu.

© Yana Hladyr 2026