„Hemingway nic nie wie” i „Owce całe” – ukraińskie książki o wojnie

Ten tekst kultury sieciowej obejmuje zestaw publikacji literackich, spośród których niektóre odnoszą się bezpośrednio do doświadczenia wojny i jej kulturowych konsekwencji. Wśród nich szczególne znaczenie mają książki, które dokumentują indywidualne i zbiorowe przeżycia związane z pełnoskalową inwazją Rosji na Ukrainę oraz z transformacją życia codziennego w warunkach zagrożenia, przemocy i niepewności.

Jedną z takich publikacji jest debiutancki zbiór krótkiej prozy Artura Dronia „Hemingway nic nie wie” („Гемінґвей нічого не знає”), napisany podczas rehabilitacji autora jako żołnierza Sił Zbrojnych Ukrainy. Książka zawiera eseje oparte na osobistych doświadczeniach wojennych, obejmujących ból, zranienie, śmierć, relacje z bliskimi oraz poszukiwanie sensu i wiary. Jej konfliktogenność wynika z bezpośredniego kontaktu autora z wojną, a narracja łączy perspektywę cielesną, traumatyczną i egzystencjalną, tworząc literacki zapis przeżycia granicznego.

Drugą książką silnie związaną z wojenną rzeczywistością jest powieść Jewhenii Kuzniecowej „Owce całe” („Вівці цілі”), której akcja rozgrywa się w ukraińskiej wsi podczas pierwszych blackoutów jesienią i zimą 2022 roku. Powieść ukazuje doświadczenie ciemności jako przestrzeni wspólnotowego przeformułowania, w której bohaterowie konfrontują się z kruchością codzienności, lękiem i potrzebą bliskości. Wojna nie jest tu przedstawiona bezpośrednio, lecz przenika strukturę świata przedstawionego poprzez brak światła, niepewność i konieczność redefinicji relacji międzyludzkich. Konfliktogenność ma charakter symboliczny i afektywny, a powieść ukazuje, jak wojna zmienia rytm życia i sposoby budowania wspólnoty.

W kontekście wojny można również odczytywać powieść „Kolaps” („Колапс”) Maksa Kidruka, choć jej fabuła osadzona jest w dystopijnej przyszłości XXII wieku. Autor wykorzystuje konwencję postapokaliptyczną, aby opowiedzieć o utracie kontroli, ludzkiej pysze i cywilizacyjnym zmierzchu. Konfliktogenność tej książki ma charakter strukturalny i metaforyczny: przedstawiony świat odzwierciedla lęki współczesnego społeczeństwa ukraińskiego, konfrontowanego z destrukcją, zagrożeniem i koniecznością przemyślenia fundamentów cywilizacji. Choć nie jest to literatura dokumentalna, jej rezonans z doświadczeniem wojny jest wyraźny i wpisuje się w szerszy nurt kulturowego przetwarzania traumatycznych wydarzeń.

Wszystkie te książki – zarówno dokumentalne, jak i metaforyczne – ukazują różne sposoby literackiego reagowania na wojnę. Tworzą one wielowarstwowy obraz doświadczenia konfliktu: od bezpośredniej relacji żołnierza, przez codzienność cywilów żyjących w warunkach zagrożenia, po dystopijne projekcje przyszłości, które pozwalają zrozumieć współczesne lęki i napięcia. W latach 2022–2025 literatura ukraińska stała się jednym z najważniejszych narzędzi kulturowej refleksji nad wojną, a analizowane książki wnoszą do sztuki ukraińskiej nową jakość – łączą świadectwo, introspekcję i wyobraźnię, tworząc przestrzeń katharsis, w której doświadczenie przemocy zostaje przekształcone w sens, pamięć i artystyczną obecność.

© Yana Hladyr 2026