Ukraiński projekt immersyjny o transformacji pojęcia ‘domu’ w warunkach wojny

Tekst kultury sieciowej przedstawia trzy kadry, które wspólnie tworzą narrację o przekształcaniu pojęcia „domu” w warunkach wojny oraz o sposobach, w jakie współczesna sztuka ukraińska reaguje na doświadczenie traumy. Na pierwszym kadrze widoczna jest świetlna, cyfrowa ławka zbudowana z tysięcy punktów światła, układających się w delikatną, niemal efemeryczną formę. Nie jest to realny przedmiot, lecz symboliczna wizualizacja domu jako struktury kruchej, tymczasowej, ale trwale obecnej w pamięci. Ławka, jako miejsce oczekiwania i zawieszenia, staje się metaforą losu osób zmuszonych do opuszczenia własnych przestrzeni, a jej cyfrowa natura sugeruje rekonstrukcję utraconej rzeczywistości, charakterystyczną dla ukraińskiej sztuki po 2022 roku. Drugi kadr przedstawia monumentalną architekturę sfotografowaną z dołu na tle nocnego, gwiaździstego nieba. Budowla ta działa jako symbol instytucjonalnej pamięci i kulturowej ciągłości, skonfrontowany z chłodną, kosmiczną przestrzenią ponad nią. W kontekście wojny obraz ten tworzy napięcie między tradycyjną kulturą wysoką a nową, traumatyczną rzeczywistością, w której pojęcie domu ulega radykalnemu przekształceniu. Trzeci kadr ukazuje nocny krajobraz: linię drzew odbijającą się w wodzie, gwiaździste niebo i ciszę pozbawioną ludzkiej obecności. To pejzaż, który można odczytać jako przestrzeń po katastrofie, miejsce, gdzie natura trwa mimo zniszczenia, a człowiek jest nieobecny, choć jego ślady pozostają w pamięci. Jednocześnie woda i gwiazdy nadają scenie medytacyjny, oczyszczający charakter, co koresponduje z ideą wewnętrznego katharsis poprzez kontemplację.

Komentarz boczny informuje, że kadry pochodzą z immersyjnej instalacji „Dom za gwiazdą. Osaka” („Дім за зорею. Осака”), prezentowanej na Expo 2025 w Osace. Jest to trzydziestominutowa, wielokanałowa instalacja wideo, która łączy prace ponad trzydziestu współczesnych ukraińskich artystów i bada transformację pojęcia domu w warunkach wojny, tworząc immersyjną podróż przez współczesne ukraińskie krajobrazy kulturowe — zarówno realne, jak i cyfrowo rekonstruowane. Projekt ukazuje dom jako przestrzeń pamięci, solidarności i przetrwania, nawet wtedy, gdy jego materialna forma została utracona.

W świetle ukraińskiej sztuki lat 2022–2025 instalacja ta wnosi nowy język wizualny wojny, oparty na immersji, cyfrowości i symbolicznej rekonstrukcji, a jednocześnie wyraźnie wpisuje się w Twoją koncepcję katharsis jako procesu, w którym sztuka przekształca traumę w doświadczenie oczyszczające i regenerujące. Instalacja pokazuje, że współczesna sztuka ukraińska nie tylko dokumentuje wojnę, lecz także przekształca ją w przestrzeń duchowego i kulturowego odrodzenia, w której obraz domu staje się formą oporu, pamięci i odzyskiwania podmiotowości. Jednocześnie motyw domu nabiera tu wyraźnego wymiaru uchodźczego: świetlne, niestabilne formy, nocne pejzaże i monumentalne, obce architektury tworzą wizualną metaforę przymusowej ucieczki wywołanej wojną oraz głębokiej tęsknoty za miejscem, które pozostaje nieosiągalne fizycznie, lecz intensywnie obecne emocjonalnie. W tym sensie projekt staje się symbolem doświadczenia milionów ukraińskich uchodźców lat 2022–2025, dla których dom istnieje przede wszystkim jako pamięć, pragnienie i wewnętrzna przestrzeń, a nie jako stabilna geograficzna lokalizacja. Dzięki temu instalacja nie tylko ukazuje proces katharsis, lecz także rozszerza go o wymiar uchodźczy, w którym oczyszczenie dokonuje się poprzez konfrontację z utratą i poprzez próbę ponownego zdefiniowania domu w warunkach przymusowego oddalenia.

© Yana Hladyr 2026