Komiks o oblężonym Mariupolu

Ten tekst kultury przedstawia ukraiński projekt komiksowy (мальопис – укр.) poświęcony doświadczeniom ludzi, którym udało się przeżyć blokadę Mariupola. Materiał składa się z kilku fragmentów graficznych i opisów, publikowanych w mediach społecznościowych, a każdy z nich prezentuje inną część komiksu stworzonego przez magazyn społecznych komiksów Linker oraz wydawnictwo UA Comix. Wszystkie historie opierają się na relacjach osób, które przeszły przez oblężenie miasta, a każda część została wykonana w indywidualnym stylu przez różnych scenarzystów i rysowników.

W pierwszym fragmencie pojawia się informacja o powstaniu komiksu o blokadzie Mariupola. Obraz przedstawia kontur miasta, którego dolna część wypełniona jest czerwienią, co wizualnie sugeruje zniszczenie lub przelaną krew. Tekst informuje, że powstała komiksowa antologia czterech historii: „Mertwi” (Мерці), „Droga z piekła” (Дорога з пекла), „Ocalony przez morze” (Урятований морем) oraz „Dramteatr” (Драмтеатр). Wymieniono twórców odpowiedzialnych za scenariusze i rysunki, a także podkreślono, że wszystkie opowieści oparte są na prawdziwych wydarzeniach i prawdziwych ludziach.

W kolejnym fragmencie przedstawiono komiks zatytułowany „Medyk” (Медик). Plansze utrzymane są w czerwono‑szarej tonacji, a sceny ukazują medyka niosącego rannych, transport rannych do pojazdu oraz krótkie dialogi między postaciami. Kompozycja podkreśla chaos, ciężar sytuacji i dramatyczne warunki pracy medycznej podczas oblężenia. Następny fragment dotyczy komiksu „Droga z piekła i z powrotem” (Дорога з пекла і назад). Widoczne są dwie plansze: jedna przedstawia postać spadającą wśród ognia lub eksplozji, druga ukazuje ludzi w zniszczonej przestrzeni miejskiej.

W kolejnym fragmencie zaprezentowano komiks „Ocalony przez morze” (Врятований морем). Plansze utrzymane są w czerni, bieli i błękicie, a przedstawione sceny ukazują ludzkie sylwetki w różnych stanach emocjonalnych, fragmenty morza oraz żółtą rybę. Styl jest oszczędny, ekspresyjny, z naciskiem na samotność i refleksję. Na ostatnim kadrze przedstawiono fragment komiksu zatytułowanego „Dramteatr” (Драмтеатр). Widoczne plansze ukazują sceny związane z doświadczeniem oblężenia Mariupola: postacie znajdujące się w zniszczonej przestrzeni, fragmenty budynków oraz sytuacje zagrożenia życia. Kompozycja utrzymana jest w dramatycznej, kontrastowej stylistyce, podkreślającej chaos i napięcie. T

Całość materiału ukazuje komiks jako formę sekwencyjnej sztuki dokumentalnej, w której każda część opowiada inną historię osób ocalałych z blokady Mariupola, a różnorodność stylów wizualnych i narracyjnych podkreśla indywidualność doświadczeń. Wszystkie fragmenty łączy wspólny cel: przedstawienie realnych przeżyć ludzi w sytuacji ekstremalnej, za pomocą środków graficznych, które oddają zarówno dramatyzm, jak i osobisty wymiar tych historii.

Ten komiks wnosi do rozwoju ukraińskiego sztuki w latach 2022–2025 kilka istotnych procesów. Przede wszystkim pokazuje, że sztuka sekwencyjna staje się jednym z najważniejszych narzędzi dokumentowania doświadczeń wojennych. Komiks, oparty na prawdziwych relacjach osób, które przeżyły blokadę Mariupola, funkcjonuje jako forma wizualnego świadectwa, w której indywidualne historie zostają utrwalone w postaci obrazów i narracji. Dzięki temu sztuka komiksowa wchodzi w przestrzeń dokumentalną, łącząc estetykę z realnym doświadczeniem.

Konfliktogenność tego materiału ujawnia się przede wszystkim na poziomie wizualnym. Każda część komiksu przedstawia sceny bezpośrednio związane z przemocą, zagrożeniem życia, zniszczeniem i traumą: ranni niesieni przez medyka, eksplozje, upadek postaci, zniszczone przestrzenie miejskie, samotność i strach przedstawione w minimalistycznych kadrach. Obrazy te są nośnikami konfliktu, ponieważ ukazują sytuacje graniczne, w których człowiek konfrontuje się z wojną w sposób bezpośredni i nieunikniony. Konfliktogenność pojawia się również na poziomie narracyjnym: każda historia opowiada o przetrwaniu, ucieczce, śmierci, utracie i próbie ocalenia, co tworzy napięcie między indywidualnym doświadczeniem a zbiorową tragedią.

Na poziomie społecznym konfliktogenność polega na tym, że komiks ujawnia to, co często pozostaje niewidoczne lub przemilczane: realne historie ludzi, którzy znaleźli się w sytuacji ekstremalnej. Przedstawienie tych relacji w formie graficznej konfrontuje odbiorcę z doświadczeniem wojny w sposób bezpośredni, niełagodzony i nieprzetworzony przez dystans instytucjonalny. Komiks staje się więc medium, które wprowadza do przestrzeni publicznej treści trudne, bolesne i konfliktowe, a jednocześnie niezbędne dla zrozumienia współczesnej historii Ukrainy.

Katarsis w tym materiale ujawnia się na dwóch komplementarnych poziomach. Pierwszy poziom dotyczy samego medium: obserwujemy odrodzenie i aktualizację ukraińskiego komiksu jako gatunku, który dzięki wzmocnieniu swoich funkcji społecznych wychodzi z niszowej pozycji i zaczyna pełnić rolę ważnego narzędzia opowiadania o doświadczeniu wojny. Komiks staje się formą sztuki zdolną do dokumentowania realnych wydarzeń, przekazywania świadectw i budowania międzynarodowej widoczności ukraińskiej kultury. To odrodzenie gatunku, jego wyjście na arenę międzynarodową oraz rosnąca obecność ukraińskich twórców na Zachodzie stanowią pierwszy wymiar katarsis — proces odnowy i wzmocnienia sztuki poprzez jej społeczną funkcję i zdolność reagowania na współczesność.

Drugi poziom katarsis dotyczy treści przedstawionych w komiksie: przekształcenia traumatycznego, zbiorowego doświadczenia wojny poprzez konfliktogenną wizualizację. Komiks nie usuwa bólu, lecz pozwala go nazwać i zobaczyć, a przez to — przepracować. Konfliktogenność obrazów, przedstawiających sceny przemocy, zagrożenia, ucieczki i przetrwania, staje się narzędziem konfrontacji z traumą. Katarsis nie polega tu na oczyszczeniu rozumianym jako zakończenie, lecz na akcie ujawnienia i przetworzenia pamięci, który umożliwia dalsze funkcjonowanie w rzeczywistości naznaczonej wojną. Sztuka sekwencyjna nadaje indywidualnym historiom formę wspólnego doświadczenia, a poprzez wizualne przedstawienie konfliktu pozwala odbiorcy wejść w przestrzeń, w której trauma może zostać wypowiedziana i zrozumiana.

Popularność komiksu w Ukrainie po 2022 roku oraz jego rosnąca obecność na Zachodzie wynika z kilku czynników widocznych w tym materiale. Po pierwsze, komiks jest medium szybkim, bezpośrednim i łatwo przekładalnym na różne języki kulturowe — obraz działa natychmiast, a narracja jest zrozumiała niezależnie od kontekstu. Po drugie, forma graficzna pozwala przedstawić doświadczenia wojenne w sposób, który jest jednocześnie dokumentalny i emocjonalny, co czyni go atrakcyjnym dla odbiorców międzynarodowych. Po trzecie, różnorodność stylów wizualnych i indywidualnych interpretacji artystów podkreśla wielogłosowość ukraińskiego doświadczenia, co odpowiada współczesnym trendom w sztuce światowej, poszukującej autentycznych, osobistych narracji. © Yana Hladyr 2026