Murale – 2022

Karuzela opublikowana przez Kultprostir przedstawia mural w trzech ujęciach, które wspólnie tworzą spójny tekst kultury sieciowej. Towarzyszący mu komentarz medialny wprowadza wyraźną ramę interpretacyjną, osadzając dzieło w kontekście historycznej i współczesnej agresji rosyjskiej przeciwko Ukrainie. Rzeczywistość ulega wypaczeniu, staje się przetrwaniem po doświadczeniu ludobójstwa. Wojna wkroczyła do naszego domu. Przyszła z miejsca, którego my, Ukraińcy, nie spodziewaliśmy się ze strony naszego „braterskiego” sąsiada. Rzeczywistość, w której żyliśmy, była jasna i oparta na prawdzie. Rosjanie wielokrotnie sięgali po nas swoją imperialną łapą, więc przewidywaliśmy zagrożenie, lecz wierzyliśmy, że nie powróci. Pierwsza agresja rosyjska przeciwko Ukrainie miała miejsce w XVI wieku. Jest znana jako wojna moskiewsko‑ukraińska (1658–1659). Rozpoczęła się od naruszenia postanowień Marcowych Artykułów, traktatu z 1654 roku, który ustanawiał równorzędny sojusz wojskowo‑polityczny między Moskowia a ukraińskim państwem kozackim. Ten schemat wydaje się znajomy, prawda? Niedźwiedź zakłada, że jego łapa pozostanie nienaruszona. Tym razem jednak tak się nie stanie. Cały świat znajduje się w niebezpieczeństwie, a agresor nie ma możliwości skutecznego oporu. Nadszedł czas, aby się zjednoczyć i powstrzymać rosyjską, brutalną bestię. My, niczym rój pszczół, wzywamy wszystkich do wspólnej, wytrwałej pracy, do przeciwstawienia się, na zawsze. Tekst podkreśla ciągłość przemocy, wskazuje na jej powtarzalność od XVII wieku po współczesność oraz akcentuje doświadczenie wojny jako nagłe wkroczenie w przestrzeń domową. W ten sposób komentarz staje się integralną częścią przekazu, łącząc obraz z afektywną narracją o przetrwaniu, oporze i wspólnotowej mobilizacji.

Pierwszy kadr ukazuje monumentalną figurę rosyjskiego niedźwiedzia stojącego na globie i sięgającego po niewielki dom zawieszony na lince. Kompozycja opiera się na wyraźnym kontraście skali: masywna postać dominuje nad światem, podczas gdy dom pozostaje kruchy i zawieszony poza bezpośrednim zasięgiem. Ten obraz ustanawia podstawowy konflikt, w którym przestrzeń domowa zostaje skonfrontowana z imperialną ambicją. W kontekście wojny w Ukrainie dom staje się znakiem zagrożonej suwerenności, a gest sięgania po niego materializuje przemoc polityczną i historyczną ciągłość rosyjskich roszczeń wobec Ukrainy.

Drugi kadr przedstawia ciężki but stąpający po mapie Europy, z wyraźnym naciskiem na obszar Ukrainy. Mapa zostaje potraktowana jako powierzchnia, na której zapisuje się akt dominacji. Ten obraz wzmacnia historyczny wymiar komentarza: agresja zostaje przedstawiona jako gest powtarzalny, obecny w różnych epokach, a jej materialnym znakiem jest nacisk wywierany na terytorium. W ten sposób kadr tworzy wizualną metaforę geopolitycznej przemocy, która w latach 2022–2025 stała się jednym z centralnych tematów ukraińskiej sztuki.

Trzeci kadr ukazuje mural w kontekście miejskim, w otoczeniu budynków, ulic i codziennego życia. Włączenie dzieła w realną tkankę miasta podkreśla jego funkcję społeczną: mural staje się elementem przestrzeni publicznej, który współtworzy wspólnotową pamięć i afektywny krajobraz wojny. Obraz funkcjonuje jako część środowiska reagującego na konflikt i przekształcającego go w formę wizualnego świadectwa.

Związek karuzeli z wojną w Ukrainie jest bezpośredni i wielowarstwowy. Komentarz medialny wprowadza historyczną ciągłość agresji, obrazy przedstawiają jej współczesne formy, a kontekst miejski ukazuje, jak sztuka staje się narzędziem wspólnotowej mobilizacji. Karuzela funkcjonuje jako tekst afektywny, w którym obraz i słowo współtworzą narrację o przemocy, oporze i solidarności.

Znaczenie tego muralu dla ukraińskiej sztuki lat 2022–2025 polega na ustanowieniu języka wizualnego, który łączy symbolikę polityczną z afektywną intensywnością. Dzieło wprowadza formę, w której wojna zostaje przedstawiona poprzez metafory o wysokiej czytelności: rosyjski niedźwiedź jako figura imperializmu, but jako gest dominacji, dom jako przestrzeń zagrożona, wspólnota jako rój pszczół. W ten sposób mural staje się jednym z kluczowych przykładów sztuki publicznej reagującej na wojnę, tworząc przestrzeń, w której konflikt zapisuje się zarówno w obrazie, jak i w miejskiej codzienności. Jego obecność w kulturze sieciowej wzmacnia ten przekaz, umożliwiając funkcjonowanie dzieła jako afektu, który dokumentuje doświadczenie wojny w wymiarze społecznym i emocjonalnym.

© Yana Hladyr 2026