Pawło Makow „Fontanna wyczerpania 1994–2024”

Karuzela opublikowana przez kulturowe medium Estetyczny Intelekt stanowi wielowarstwowy tekst kultury sieciowej, w którym kolejne kadry tworzą spójną narrację wokół wystawy Pavła Makowa „Fontanna wyczerpania 1994–2024”. Komentarz mediów, będący integralnym elementem wpisu, brzmi: „29 marca w Charkowie, w Centrum Jermiłowa, odbędzie się otwarcie wystawy ukraińskiego artysty Pawła Makowa «Fontanna wyczerpania 1994–2024».” Karuzela nie jest reels’em, lecz sekwencją statycznych kadrów, które w środowisku sieciowym pełnią funkcję wizualnego eseju, stopniowo wprowadzając odbiorcę w kontekst dzieła, jego historię, technikę oraz znaczenie symboliczne.

Pierwszy kadr przedstawia artystę na tle charakterystycznego układu lejków, co wprowadza odbiorcę w materialność rzeźby i jej monumentalny charakter. Kolejne kadry ukazują schemat konstrukcji, opis jej powstania oraz techniczny sposób działania: brązowe lejki rozmieszczone w formie piramidy, zamknięty obieg wody, nierównomierny przepływ między poziomami. Następne kadry przedstawiają historyczne etapy rozwoju dzieła — od pierwszej wersji z połowy lat dziewięćdziesiątych, przez realizację w Muzeum Szeptyckiego, aż po obecność w ukraińskim pawilonie na Biennale w Wenecji. Ostatnie kadry podkreślają aktualność pracy w kontekście pełnoskalowej wojny, przywołując słowa Makowa o zmianie perspektywy: od ostrzeżenia do konstatacji faktu.

„Fontanna wyczerpania” jest monumentalną rzeźbą, czyli dziełem należącym do dziedziny sztuki trójwymiarowej, opartej na materialnej strukturze i przestrzennej obecności. Jej konstrukcja składa się z szeregu brązowych lejków, przez które przepływa woda w zamkniętym obiegu. Metaforyka tytułu opiera się na odwróceniu tradycyjnego znaczenia fontanny: zamiast obfitości i nieprzerwanego źródła, widzimy system, w którym woda — symbol zasobów, energii, sił życiowych — stopniowo zanika. Górne poziomy są stale napełnione, dolne niemal suche, co tworzy obraz nierównego rozkładu zasobów i globalnego wyczerpania. Fontanna staje się metaforą współczesnego świata, w którym przepływy energii, uwagi, środków i możliwości są coraz bardziej ograniczone, a ich dystrybucja — coraz bardziej nierówna.

Związek rzeźby z wojną jest zarówno historyczny, jak i współczesny. Geneza pierwszej wersji dzieła wiąże się z katastrofą wodociągową w Charkowie w 1995 roku, lecz w latach 2022–2025 jego znaczenie zostało przekształcone przez doświadczenie pełnoskalowej agresji. Makow podkreśla, że po 24 lutego jego praca przestała być ostrzeżeniem, a stała się świadectwem rzeczywistości, w której wyczerpanie — materialne, psychiczne, społeczne — jest doświadczeniem powszechnym. W tym sensie rzeźba funkcjonuje jako wizualny zapis stanu społeczeństwa żyjącego w warunkach wojny, a jednocześnie jako refleksja nad globalnymi procesami wyczerpywania zasobów i energii.

W kontekście procesu katharsis sztuki ukraińskiej w latach 2022–2025 „Fontanna wyczerpania” zajmuje miejsce szczególne. Katharsis rozumiane jako odnowa i odrodzenie praktyk artystycznych pod wpływem wojny ujawnia się tu poprzez przekształcenie doświadczenia wyczerpania w nową formę estetyczną. Rzeźba, choć oparta na metaforze braku, staje się narzędziem regeneracji kulturowej: jej ponowne wystawianie, reinterpretowanie i obecność w międzynarodowych przestrzeniach sztuki świadczą o zdolności ukraińskiej kultury do tworzenia nowych znaczeń w warunkach kryzysu. Karuzela dokumentuje ten proces, ukazując dzieło jako element kulturowej odporności, w którym doświadczenie wojny zostaje przekształcone w formę artystyczną o globalnym rezonansie.

© Yana Hladyr 2026