Książki z dedykacjami dla ukraińskich żołnierzy

Ten tekst kultury z 7 listopada 2024 roku na pierwszym kadrze opowiada o projekcie upamiętniającym ukraińskich żołnierzy poprzez książki z dedykacjami. Na zdjęciu widoczne są trzy osoby stojące blisko siebie na neutralnym tle, co nadaje scenie charakter portretu zbiorowego. Po lewej stronie umieszczono tytuł materiału dotyczącego historii książek poświęconych ukraińskim obrońcom. Po prawej stronie podpis redakcyjny podkreśla znaczenie pamięci o poległych oraz informuje, że platforma „Memoriał” przygotowała pięć historii związanych z książkami dedykowanymi żołnierzom.

Na drugim kadrze przedstawiono okładkę książki „A Ukrainian Christmas” oraz portret młodego mężczyzny z krótkimi włosami i brodą. Po lewej stronie wyjaśniono, że publikacja jest angielskim przekładem „Wielkiej Księgi Bożonarodzeniowej” (oryg. „Велика Різдвяна книжка”) autorstwa Nadijki Herbysz i Jarosława Hrycaka, przygotowanym jako odpowiedź na globalną potrzebę wspierania Ukrainy poprzez literaturę w czasie wojny. Książka została zadedykowana Artemijowi Dymydowi. Po prawej stronie podpis redakcyjny przypomina o konieczności zachowania pamięci o poległych oraz informuje o materiałach literackich przygotowanych przez platformę „Memoriał”.

Na trzecim kadrze widoczna jest kartka papieru przypięta metalowym klipsem na tle różowego arkusza ozdobionego motywami kwiatowymi. Tekst opisuje historię Artemija Dymyda — jego udział w Rewolucji Godności, służbę wojskową oraz powrót do Ukrainy po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji. Wskazano również, że jego matka jest współautorką książki „A Ukrainian Christmas”, a publikacja została przygotowana jako symboliczny gest pamięci. Po prawej stronie podpis redakcyjny podkreśla wagę upamiętniania tych, którzy oddali życie za Ukrainę, oraz informuje o pięciu książkach poświęconych poległym obrońcom.

Na czwartym kadrze przedstawiono okładkę książki „Myśliwcy za szczęściem” (oryg. „Мисливці за щастям”) autorstwa Wałerija Puzika oraz portret mężczyzny z brodą, w wieńcu z zielonych liści i żółtych kwiatów. Po lewej stronie wyjaśniono, że książka jest zbiorem opowiadań o życiu na froncie i na terenach wyzwolonych, a jej dedykacja została poświęcona poecie Maksymowi „Dali” Krywcowowi, który zginął w styczniu 2024 roku. Po prawej stronie podpis redakcyjny podkreśla znaczenie dedykacji jako formy zachowania pamięci oraz informuje o materiałach literackich przygotowanych przez platformę „Memoriał”.

Na piątym kadrze widoczna jest kartka papieru przypięta metalowym klipsem na tle czerwono‑beżowego arkusza z kwiatowym ornamentem. Tekst opisuje historię Maksyma Krywcowa i Wałerija Puzika: ich znajomość z literackiej szkoły w Karpatach, wspólny udział w Rewolucji Godności oraz późniejszą służbę w Dobrowolnym Korpusie Ukraińskim. Podkreślono, że Maksym dzielił się swoimi wierszami i opowiadaniami, a rozmowy o literaturze trwały godzinami. Po jego śmierci Valerij odczuł, że świat stał się pusty. Kadr ma charakter osobistego wspomnienia i podkreśla wagę przyjaźni oraz straty.

Na szóstym kadrze przedstawiono portret mężczyzny w wojskowej kurtce i czerwonej bluzie oraz okładkę książki „Lutowe baśnie” (oryg. „Лютневі казки”) autorstwa Ołeksandra Wysockiego. Po lewej stronie wyjaśniono, że jest to zbiór rymowanych, satyrycznych opowieści poświęcony poległemu obrońcy Ołeksandrowi Sawczence. Podkreślono, że autor wykorzystuje humor i ironię, aby przypomnieć, że w baśniach dobro zawsze zwycięża. Po prawej stronie podpis redakcyjny akcentuje znaczenie dedykacji jako formy zachowania pamięci o poległych oraz informuje o materiałach przygotowanych przez platformę „Memoriał”.

Na siódmym kadrze widoczna jest kartka papieru przypięta klipsem na tle czerwonego arkusza z kwiatowym motywem. Tekst opisuje, że Ołeksandr Wysocki zadedykował zbiór „Lutowe baśnie” (oryg. „Лютневі казки”) swojemu przyjacielowi i szwagrowi, Ołeksandrowi Sawczence, który zginął na wojnie. Wspomniano ich znajomość od czasów studenckich, odpowiedzialność i uczciwość Sawczenki oraz jego decyzję, by w 2022 roku dobrowolnie wstąpić do wojska. Książka stała się sposobem na utrwalenie pamięci o nim oraz wsparciem dla rodziny i bliskich.

Na ósmym kadrze przedstawiono portret Romana Ratusznego na niebieskim tle oraz okładkę książki „Ekspansja kulturowa” (oryg. „Культурна експансія”). Po lewej stronie wyjaśniono, że jest to zbiór esejów poświęcony aktywiście i zwiadowcy, który zginął w 2022 roku. Książka analizuje przenikanie kultury rosyjskiej do Ukrainy i podkreśla, że kultura ukraińska nie może być częścią rosyjskiej przestrzeni symbolicznej. Po prawej stronie podpis redakcyjny przypomina o konieczności zachowania pamięci o poległych oraz informuje o materiałach przygotowanych przez platformę „Memoriał”.

Na dziewiątym kadrze widoczna jest kartka papieru przypięta metalowym klipsem na tle bordowo‑beżowego arkusza z kwiatowymi zdobieniami. Tekst opisuje relację Jewhena Lira i Romana Ratusznego: ich przyjaźń, zapisy pozostawione przez Romana przed wyjazdem na front oraz trudne dni po jego śmierci, kiedy brak ciała uniemożliwiał natychmiastowe potwierdzenie informacji. Jewhen zdecydował się zadedykować zbiór „Ekspansja kulturowa Romanowej” (oryg. „Культурна експансія Романової”), ponieważ jego poglądy i treść książki były zbieżne z ideami Ratusznego. Kadr podkreśla osobisty wymiar pamięci i kontynuację jego słów poprzez literaturę.

Na dziesiątym kadrze przedstawiono żołnierza w hełmie i kamizelce taktycznej, trzymającego książkę „Jak czytać ukraińskich klasyków” (oryg. „Як читати українських класиків”) autorstwa Rostysława Semkiwa. Po lewej stronie wyjaśniono, że publikacja pomaga lepiej zrozumieć klasyczną literaturę ukraińską, m.in. twórczość Hryhorija Skoworody i Iwana Kotlarewskiego. Książka została zadedykowana Mykole Raczce — studentowi Semkiwa, który zginął na wojnie w 2022 roku. Po prawej stronie podpis redakcyjny podkreśla znaczenie pamięci o poległych oraz informuje o materiałach przygotowanych przez platformę „Memoriał”.

Na jedenastym kadrze widoczna jest kartka papieru na tle czerwonego arkusza z kwiatowym ornamentem. Tekst opisuje, że Mykoła był studentem Rostysława Semkiwa, bronił u niego pracy dyplomowej i pracował jako redaktor. Od pierwszych dni pełnoskalowej inwazji poszedł na front i służył w 58. Samodzielnej Brygadzie Zmotoryzowanej. Podkreślono, że dedykacja w książce jest sposobem na utrwalenie pamięci o człowieku, który „żyje poprzez słowo” nawet po śmierci. Wspomniano również refleksję Semkiwa, że wojna na polu bitwy kiedyś się skończy, lecz będzie trwała w innych wymiarach.

Na dwunastym kadrze przedstawiono kartkę papieru z tekstem na tle bordowego arkusza z kwiatowymi zdobieniami. Wyjaśniono, że „Memoriał” od początku pełnoskalowej wojny dokumentuje historie poległych żołnierzy i zabitych cywilów, zachowując prawdę o cenie ukraińskiej wolności. Kadr zawiera również apel zespołu Liroom o wsparcie kampanii „Donat na pamięć”, jednorazowo lub poprzez miesięczną subskrypcję. Kompozycja ma charakter elegijny i podkreśla misję zachowania pamięci o ofiarach wojny.

Tekst kultury ma wyraźnie konfliktogenną naturę, ponieważ wszystkie przedstawione historie powstały bezpośrednio w warunkach wojny i odnoszą się do jej konsekwencji. Każdy kadr dokumentuje indywidualną stratę — śmierć żołnierza, poety, aktywisty lub studenta — oraz sposób, w jaki bliscy i twórcy próbują zachować ich obecność poprzez słowo, literaturę i dedykacje. Konflikt staje się tu czynnikiem, który nie tylko niszczy, lecz także wymusza nowe formy pamięci i kulturowej ekspresji.

Związek z wojną ujawnia się w biografiach bohaterów, w ich decyzjach o pójściu na front, w doświadczeniu śmierci oraz w potrzebie utrwalenia ich głosu. Każda książka, każda dedykacja i każda opowieść pełnią funkcję świadectwa — dokumentują cenę wolności i jednocześnie tworzą przestrzeń, w której kultura odpowiada na traumę poprzez zachowanie pamięci. W ten sposób literatura staje się narzędziem oporu wobec zapomnienia i formą symbolicznego trwania tych, którzy zginęli.

© Yana Hladyr 2026