Zgwałcona i zabita kobieta oraz jej dziecko: Ukraina 2022 – Ukraina 2014 – Gruzja 2008 – Czeczenia 1994–1996

Ten tekst kultury sieciowej jest karuzelą składającą się z czterech identycznych kadrów, opublikowaną przez medium Kultprostir w 2022 roku, w pierwszych miesiącach pełnoskalowej agresji Rosji przeciwko Ukrainie. Każdy kadr przedstawia akwarelowy obraz autorstwa ukraińskiej artystki Kateryny Lisovenko, która tworzy serię „They can repeat”, poświęconą przemocy seksualnej i zabójstwom kobiet oraz dzieci w kontekstach wojennych. Obraz ukazuje dwie postaci: dorosłą kobietę i dziecko, przedstawione w sposób syntetyczny, zredukowany, w tonacji żółci, brązów i czerwieni, na ciemnym tle, które podkreśla dramatyczny charakter sceny. Akwarela nie jest realistyczną dokumentacją, lecz symbolicznym przedstawieniem ciała jako miejsca przemocy, pamięci i powtarzalności traum w różnych konfliktach zbrojnych. Komentarz towarzyszący karuzeli pozostaje w języku angielskim i wymienia cztery konteksty historyczne: Ukrainę w 2022 roku, Ukrainę w 2014 roku, Gruzję w 2008 roku oraz Czeczenię w latach 1994–1996. W każdym przypadku opis brzmi identycznie: „A raped and murdered woman, and her murdered child”. Powtarzalność tej formuły jest kluczowa dla interpretacji — wskazuje na ciągłość przemocy stosowanej przez rosyjskie wojsko wobec cywilów w różnych wojnach i na fakt, że te zbrodnie nie są incydentalne, lecz systemowe.

Symboliczny wymiar tej serii polega na ukazaniu ciała jako archiwum przemocy, które powtarza się w kolejnych konfliktach. Akwarela nie przedstawia konkretnych osób, lecz figury, które stają się reprezentacją zbiorowego doświadczenia kobiet i dzieci w strefach wojennych. Zredukowana forma, brak detali twarzy, uproszczona anatomia oraz ciemne tło tworzą obraz, który nie odwołuje się do jednostkowej historii, lecz do strukturalnego mechanizmu przemocy. W kontekście medium Kultprostir, które dokumentuje współczesną kulturę ukraińską, publikacja tej serii w 2022 roku pełni funkcję ostrzeżenia i przypomnienia: przemoc seksualna wobec kobiet i dzieci jest narzędziem wojny, które Rosja stosuje od dziesięcioleci, a pełnoskalowa agresja jedynie powtarza wcześniejsze wzorce.

Związek tego materiału z wojną w Ukrainie jest bezpośredni. Seria „They can repeat” została ponownie udostępniona w 2022 roku, ponieważ obrazy Lisovenko nabrały nowej aktualności po ujawnieniu zbrodni w Buczy, Irpieniu, Borodziance i innych miejscowościach obwodu kijowskiego. W tym kontekście akwarela staje się nie tylko dziełem sztuki, lecz także wizualnym świadectwem przemocy, która powraca w kolejnych wojnach prowadzonych przez Rosję. Tekst Kultprostir podkreśla, że to, co wydarzyło się w Ukrainie w 2022 roku, nie jest wyjątkiem, lecz częścią długiej historii systemowej agresji wobec cywilów. W ten sposób materiał funkcjonuje jako element kulturowej dokumentacji wojny, w której sztuka pełni rolę medium pamięci i oskarżenia.

W szerszym procesie katharsis sztuki ukraińskiej lat 2022–2025 seria Lisovenko zajmuje miejsce szczególne. Jest przykładem praktyki artystycznej, która przekształca traumę w formę wizualną o charakterze symbolicznym i archiwalnym. Akwarela nie oferuje ukojenia, lecz konfrontację — zmusza odbiorcę do uznania powtarzalności przemocy i do zobaczenia wojny jako procesu, który dotyka przede wszystkim ciała najbardziej bezbronnych. W tym sensie materiał Kultprostir staje się częścią afektywnego archiwum wojny, w którym sztuka dokumentuje doświadczenia, których nie można wyrazić językiem informacyjnym. Seria „They can repeat” wpisuje się w nurt sztuki ukraińskiej, która w czasie wojny pełni funkcję świadectwa, analizy i pamięci, a jednocześnie stanowi element kulturowej odporności, pozwalając społeczeństwu nazwać i zobaczyć to, co zostało mu zadane.

© Yana Hladyr 2026