Mirek Bodnar: Rok, który zaczął się 24 lutego

Ten tekst kultury sieciowej składa się z karuzeli wizualnych kadrów — są to zwizualizowane wiersze, przekształcone w graficzne obiekty, które funkcjonują w mediach społecznościowych jako estetyczne komunikaty. Każda karta ma własną kolorystykę, typografię i rytm wizualny, dzięki czemu wiersz jest odbierany nie tylko jako tekst, lecz jako obraz, który wchodzi w obieg kultury cyfrowej. W tej formie poezja jest przewijana, oglądana, zatrzymywana na ekranie, a jej treść zostaje natychmiast powiązana z wizualnym kontekstem, w którym została umieszczona.

(Dzielimy się czterema wierszami (z których jeden — ekskluzywnie dla post impreza!) frankiwskiego poety. A jeszcze tym dopisem przypominamy, że na początku listopada w wydawnictwie @drunken.boat ukazał się tom poezji @goldencoldfield «…ще, ще, ще, не зупиняйся!». «Tam są wiersze ze wszystkich dziesięciu numerowanych tomów Mírka, a także nowy, jedenasty tom, około dwóch tuzinów całkiem nowych tekstów i remiksowane wersje niektórych starszych tekstów. A więc, według autora, «…jeszcze, jeszcze, jeszcze, nie zatrzymuj się!» — wydanie bynajmniej nie drugie, nie poprawione i nie uzupełnione, i żadne nie zebrane, i żadne nie wybrane, lecz całkowicie nowa samodzielna książka». Zamówić ją można u nich. A jutro, 27 listopada, o 18:00 w @vagabundo_if Mirek zaprezentuje tom wszystkim chętnym. Zapraszamy i radzimy być.)

W tej sieciowej formie poezja Bodnara natychmiast zostaje wpisana w kontekst współczesności. Kluczowy wiersz otwierający się słowami „rok, który zaczął się 24 lutego” (рік який почався 24 лютого) ustanawia nową logikę czasu: rok nie zaczyna się od stycznia, lecz od dnia inwazji. To przesunięcie jest gestem radykalnym, bo wprowadza wojnę jako punkt wyjścia dla całej narracji. W kolejnych liniach pojawiają się zestawienia, które wzmacniają napięcie między globalnymi wydarzeniami a doświadczeniem wojny: „rok, w którym Milan wygrał Serie A” (рік у якому milan виграв серію а), „rok, w którym zmarła królowa Elżbieta II” (рік у якому померла королева Єлизавета II). Te obrazy nie są neutralne — tworzą kontrast między medialnym przepływem informacji a faktem, że dla autora rok został zdefiniowany przez agresję, a nie przez sport czy monarchię.

W wierszu pojawia się także zdanie „słowa wojny i śmierci przestały być metaforami” (слова війни і смерті перестали бути метафорами), które wskazuje na zmianę funkcji języka. Wojna odbiera słowom ich figuratywność, sprawia, że nie mogą być używane jako metafory, bo odnoszą się do realnych, namacalnych doświadczeń. W innym miejscu poeta notuje, że „obcy poeci napisali jeszcze więcej obcych wierszy o wojnie i śmierci” (чужі поети написали ще більше чужих віршів про війну і смерть), co tworzy efekt wtórności — wojna staje się tematem, który krąży w kulturze, powtarza się, jest przetwarzany przez innych twórców, a jednocześnie pozostaje doświadczeniem własnym, nieprzekazywalnym.

Wizualna forma publikacji wzmacnia te napięcia. Karty poetyckie, w których wiersze są prezentowane, tworzą estetyczny rytm: gradienty, kontrastowe kolory, wyraźne linie podziału. Wiersz staje się obrazem, który można zatrzymać na ekranie, powiększyć, udostępnić. Ta wizualność nie jest dodatkiem, lecz częścią sposobu, w jaki tekst funkcjonuje w kulturze sieciowej. Wiersz nie jest już tylko zapisany — jest pokazany. To „pokazanie” nadaje mu intensywność, bo wizualny format podkreśla afekty, napięcia, kontrasty obecne w tekście.

Konfliktogenność tej poezji polega na tym, że wojna staje się strukturą doświadczenia, która organizuje czas, język i sposób mówienia o świecie. W wizualnych mediach wyraża się to poprzez format kart, które eksponują fragmenty tekstu, nadają im graficzną ostrość i pozwalają odbiorcy zatrzymać się na pojedynczym wersie. Dla ukraińskiej sztuki lat 2022–2025 oznacza to powstanie formy poetyckiej ekspresji, w której tekst i obraz współtworzą narrację o wojnie. Poezja staje się narzędziem intensywnego przekazu, zdolnym uchwycić doświadczenie konfliktu w formie, która jest jednocześnie literacka i wizualna, a przez to bardziej bezpośrednia, bardziej afektywna i bardziej obecna w kulturze cyfrowej.

© Yana Hladyr 2026