Wystawa „Wspomnienia o Krymie” ługańskiego artysty Wołodymyra Szijana

Ten tekst kultury sieciowej z PostImpeza stanowi kadr przedstawiający fragment wystawy malarstwa «Wspomnienia o Krymie» (Спогади про Крим) w Centrum Sztuki Współczesnej w Iwano-Frankiwsku. Towarzyszący komentarz medialny brzmi: „W Centrum Sztuki Współczesnej w Iwano-Frankiwsku odbywa się wystawa malarstwa «Wspomnienia o Krymie» ługańskiego artysty Wołodymyra Szijana (Володимир Шиян). Obrazy prezentowane na wystawie powstawały z pamięci już po rozpoczęciu tymczasowej okupacji półwyspu. «Odzyskamy Krym — i będziemy pracować z natury, a nie ze wspomnień», mówi artysta. W naszym nowym błysku Wołodymyr opowiada o dedykacji wystawy żonie, przeprowadzce do Iwano-Frankiwska w 2014 roku, daczy w krymskim Fiołencie oraz o poczuciu zbliżającego się zwycięstwa.”

Kadr przedstawia trzy obrazy zawieszone na jasnej ścianie, utrzymane w tonacji pejzażowej, w których dominuje pamięć o Krymie jako przestrzeni utraconej, lecz wciąż żywej w wyobraźni artysty. Kompozycje są miękkie, nasycone światłem, jakby powstały z mgły wspomnień, a nie z bezpośredniej obserwacji. Widać w nich fragmenty krajobrazu: wybrzeże, roślinność, skalne formacje, które nie są przedstawione dokumentalnie, lecz emocjonalnie — jako echo dawnego doświadczenia. Obrazy nie rekonstruują Krymu, lecz przywołują go poprzez pamięć, co nadaje im charakter intymny i melancholijny.

W twórczości Szijana pamięć staje się medium malarskim, a pejzaż — formą oporu wobec utraty. Jego prace powstają w warunkach wojny, w których artysta nie może wrócić do miejsc, które maluje. Dlatego pejzaż staje się przestrzenią wewnętrzną, a malarstwo — aktem zachowania tego, co zostało odebrane. Konfliktogenność tych obrazów wynika z napięcia między pamięcią a rzeczywistością: Krym istnieje w nich jako miejsce bliskie, lecz niedostępne, jako przestrzeń, która została przemocą oddzielona od życia artysty. Każdy obraz jest próbą przywrócenia tego, co utracone, lecz jednocześnie świadectwem niemożności powrotu.

W kontekście ukraińskiej sztuki lat 2022–2025 prace Szijana stają się jednym z najbardziej poruszających zapisów doświadczenia utraty terytorium. Malarstwo pejzażowe, które w tradycji bywało gatunkiem kontemplacyjnym, tutaj nabiera wymiaru politycznego i emocjonalnego: pejzaż staje się dokumentem okupacji, a pamięć — narzędziem oporu. Obrazy powstają z tęsknoty, lecz nie są nostalgiczne; są świadectwem trwania, w którym artysta zachowuje Krym poprzez sztukę, mimo że nie może go zobaczyć. W ten sposób malarstwo Szijana wpisuje się w szerszy proces ukraińskiej kultury czasu wojny, w którym sztuka staje się przestrzenią pamięci, oporu i nadziei. Jego prace pokazują, że pejzaż może być formą politycznego świadectwa, a pamięć — jednym z najważniejszych narzędzi zachowania podmiotowości w warunkach okupacji.

Obrazy o Krymie, malowane z pamięci, stają się performatywnym gestem w rozumieniu współczesnej teorii sztuki. Performatywność nie polega tu na działaniu fizycznym, lecz na samym akcie pamięci, który zastępuje bezpośredni kontakt z naturą. Artysta nie może powrócić do miejsca, które przedstawia, dlatego proces malowania z pamięci przekształca się w akt oporu wobec utraty. Jest to działanie symboliczne, w którym gest twórczy zastępuje fizyczną obecność na Krymie, a pamięć staje się medium podtrzymującym przestrzeń w życiu artysty mimo okupacji. Malarstwo nie jest tu performansem w sensie dosłownym, lecz performatywnym działaniem, które nie dokonuje się w ciele, lecz w pamięci; nie w przestrzeni zewnętrznej, lecz w doświadczeniu wewnętrznym; nie jako akcja, lecz jako akt przeciwko znikaniu miejsca.

Tego rodzaju performatywny gest stanowi część procesu katharsis ukraińskiej sztuki lat 2022–2025, w którym jednym z elementów jest artystyczna rekonstrukcja utraconego. Malarstwo pamięciowe staje się narzędziem odzyskiwania przestrzeni, która została odebrana, a jednocześnie formą zachowania jej w kulturze. W ten sposób sztuka nie tylko dokumentuje utratę, lecz także aktywnie przeciwstawia się jej, tworząc symboliczne miejsce powrotu tam, gdzie fizyczny powrót jest niemożliwy.

© Yana Hladyr 2026