Frankiwskie art brut Ołeha Parfionowa

Ten tekst kultury sieciowej z PostImpeza stanowi karuzelę kadrów, w której przedstawiono twórczość Ołeha „Parfiona” Parfionowa (Олег «Парфьон» Парфьонов), określanego jako przedstawiciela ukraińskiego art brut. Towarzyszący komentarz medialny brzmi: „Przygotowaliśmy dla was wybór obrazów Ołeha Parfionowa (Олег Парфьонов), który wkrótce będzie można zobaczyć na wystawie w muzeum krajoznawczym. Otwarcie — 11 sierpnia o 16:00. Przypominamy również o materiale Rostysława Szpuka (Ростислав Шпук) «Art brut. Wychodząc z podświadomości», który znajduje się w książce «Moderny grad. Kroniki» (Модерний ґрад. Хроніки), poświęconej twórczości Parfionowa.”

Pierwszy kadr przedstawia portret artysty w czerwonej czapce, trzymającego w ustach kilka pędzli. Jego twarz jest skupiona, a gest — nieco groteskowy, co podkreśla charakter art brut: sztuki surowej, instynktownej, tworzonej poza akademickimi normami. Tło w odcieniu zieleni wzmacnia kontrast między codziennością a intensywnością twórczej ekspresji. Drugi kadr ukazuje obraz przedstawiający stylizowaną twarz o długich, płomiennych włosach w odcieniach czerwieni i pomarańczy, z wyrazistymi zielonymi oczami. Kompozycja jest ekspresyjna, emocjonalna, pełna gwałtownych pociągnięć pędzla, co wskazuje na spontaniczność i intuicyjność procesu twórczego. Trzeci kadr prezentuje twarz o wydłużonych proporcjach, otoczoną promienistymi liniami w błękitach, czerwieniach i czerniach. Obraz ma charakter maski, w której deformacja staje się narzędziem ekspresji. Czwarty kadr przedstawia pracę podzieloną na dwie części: po lewej — abstrakcyjną figurę w zieleni i brązach, po prawej — stylizowaną twarz w okularach, w odcieniach fioletu i różu. Kontrast między częściami obrazu podkreśla różnorodność języka wizualnego artysty. Ostatni kadr ukazuje twarz namalowaną grubymi, czarnymi liniami, o surowej, niemal prymitywnej ekspresji. Obraz przypomina archetypiczną maskę, w której emocje są wyrażone poprzez deformację i intensywność gestu.

Art brut — sztuka surowa, instynktowna, tworzona poza akademickimi kanonami — wnosi do ukraińskiego procesu artystycznego lat 2022–2025 nowy, niezwykle ważny wymiar. Jest to sztuka powstająca z podświadomości, z impulsu, z potrzeby ekspresji, a nie z wyuczonych technik. W kontekście wojny art brut staje się jednym z najbardziej szczerych języków wizualnych, ponieważ nie filtruje doświadczenia przez estetyczne normy. Twórczość Parfionowa ujawnia emocje w stanie surowym: strach, napięcie, chaos, rozpacz, ale także humor, groteskę i opór. Jego obrazy są zapisem psychicznego krajobrazu czasu wojny, w którym deformacja staje się sposobem przedstawienia rzeczywistości, która sama uległa deformacji.

Konfliktogenność tej karuzeli wynika z faktu, że art brut w warunkach wojny staje się formą wizualnego świadectwa, w którym napięcie, trauma i niepokój są obecne w każdym geście. Twarze Parfionowa są zdeformowane, rozciągnięte, rozbite na części — tak jak doświadczenie społeczne Ukrainy po 2022 roku. Surowość jego prac ujawnia konflikt między potrzebą ekspresji a brakiem stabilności, między chaosem wojny a próbą zachowania podmiotowości. Art brut staje się tu językiem oporu wobec destrukcji, ponieważ pozwala wyrazić to, czego nie da się wypowiedzieć w formach akademickich. W jego obrazach widać napięcie między światem wewnętrznym a zewnętrznym, między podświadomością a brutalną rzeczywistością wojny.

W pejzażu ukraińskiej sztuki lat 2022–2025 prace Parfionowa stają się jednym z najbardziej wyrazistych świadectw epoki. Po pierwsze, dokumentuje doświadczenie wojny poprzez język surowy, nieprzetworzony, który nie ukrywa emocji. Po drugie, pokazuje, że art brut może stać się jednym z kluczowych nurtów sztuki wojennej, ponieważ pozwala na ekspresję poza instytucjonalnymi ograniczeniami. Po trzecie, jego prace wpisują się w szerszy proces redefinicji ukraińskiej kultury, w której sztuka outsiderów, osób spoza akademii, osób z marginesu społecznego, staje się pełnoprawnym głosem. Po czwarte, art brut w czasie wojny ujawnia konfliktogenność nie tylko emocjonalną, lecz także społeczną: napięcie między instytucjami a twórcami, między normą a surowością, między oczekiwaniem a rzeczywistością. Wreszcie, twórczość Parfionowa stanowi ważny element archiwum kultury czasu wojny, dokumentując język, który jest jednocześnie brutalny, szczery i głęboko ludzki.

© Yana Hladyr 2026