Projekt „Jeszcze jeden dzień: Dzienniki wojny”

Ten tekst kultury jest wideo‑reelem, w którym w krótkiej, wizualnie skondensowanej formie fragmentarycznie pokazane zostają „Dzienniki wojny” – utwory zgłoszone do konkursu w ramach projektu „Jeszcze jeden dzień: dzienniki wojny” („Ще один день: щоденники війни”). Reel prezentowany na profilu @chytomo_books wizualizuje wyniki otwartego naboru, w którym organizatorzy przejrzeli 66 nadesłanych dzienników i wybrali 20 prac do internetowej wystawy. Wideo operuje minimalistyczną estetyką: ciemne tło, wyrazista typografia i rytmiczny montaż tworzą mozaikę indywidualnych świadectw wojennych, które pojawiają się na ekranie jak krótkie błyski pamięci. Taka forma odpowiada naturze samych dzienników – fragmentarycznych, pisanych w pośpiechu, często w warunkach zagrożenia, w których zapis staje się jednocześnie dokumentem i aktem przetrwania.

Projekt „Jeszcze jeden dzień: dzienniki wojny”, realizowany przez fundację IZOLYATSIA w ramach programu ZMINA_2.0 przy wsparciu Unii Europejskiej, miał na celu zebranie autentycznych zapisów doświadczeń wojennych – zarówno cywilnych, jak i wojskowych – oraz stworzenie przestrzeni, w której indywidualne głosy mogą zostać usłyszane, zarchiwizowane i udostępnione odbiorcom. Konkurs miał charakter otwarty, a nadesłane dzienniki obejmowały szerokie spektrum form: codzienne zapiski, notatki z ewakuacji, świadectwa życia pod ostrzałem, refleksje o stracie, przetrwaniu i nadziei. Wybrane 20 prac zaprezentowano w formie wystawy online, a reel stanowi jej dynamiczną, skróconą wizualizację.

Rola tych dzienników wojny oraz całego projektu w procesie katharsis sztuki ukraińskiej jest fundamentalna. Dzienniki te przekształcają indywidualne doświadczenia w część wspólnotowej narracji, w której wojna staje się impulsem do powstawania nowych form artystycznych. Fragmentaryczność zapisów odpowiada fragmentaryczności doświadczenia traumatycznego, a ich publiczna prezentacja w przestrzeni mediów kultury umożliwia przejście od prywatnego bólu do kulturowej artykulacji. W ramach autorskiej koncepcji katharsis sztuki ukraińskiej takie projekty ukazują, że oczyszczenie nie polega na estetyzacji cierpienia, lecz na jego nazwaniu, udokumentowaniu i przekształceniu w znaczenie. Dzienniki wojny stają się więc jednym z kluczowych narzędzi kulturowej transformacji: ujawniają konfliktogenność, wyzwalają sztukę spod dawnych narracji i tworzą przestrzeń, w której trauma zostaje przetworzona w świadectwo, a świadectwo – w nową formę sztuki rodzącą się ze wstrząsu.

W ostatnich latach dziennik jako gatunek literatury wyraźnie umocnił swoją pozycję w ukraińskiej sztuce, stając się jednym z najbardziej znaczących sposobów rejestrowania i interpretowania doświadczenia wojny. Forma dziennika, oparta na fragmentaryczności, intymności i braku dystansu, okazała się szczególnie adekwatna do opisu rzeczywistości pełnej nagłych przerw, chaosu i nieciągłości. W warunkach pełnoskalowej inwazji dzienniki zaczęły pełnić funkcję nie tylko dokumentalną, lecz także artystyczną: stały się przestrzenią, w której prywatne doświadczenie przekształca się w świadectwo o wymiarze wspólnotowym. Wzmocnienie tego gatunku wynika z jego zdolności do uchwycenia konfliktogenności, do zapisu zmian w czasie rzeczywistym oraz do tworzenia nowej narracji kulturowej, w której głos jednostki staje się częścią większego procesu odrodzenia sztuki. Dzięki temu dzienniki wojny stały się jednym z kluczowych zjawisk współczesnej literatury ukraińskiej, a ich rola w procesie katharsis sztuki ukraińskiej polega na tym, że umożliwiają przejście od indywidualnej traumy do kulturowej transformacji, w której zapis doświadczenia staje się aktem tworzenia nowego sensu.

© Yana Hladyr 2026