Dmytro Kuprijan: „Dzienniki wojny”

Ten tekst kultury jest serią wizualnych kadrów przedstawiających projekt Dmitra Kupriyana (Дмитро Купріян), fotografa i dokumentalisty wojny, którego prace zostały zaprezentowane na profilu @chytomo_books we współpracy z fundacją IZOLYATSIA. Każdy kadr ukazuje inny aspekt jego twórczości, a całość tworzy spójną narrację o pamięci wojny, materialnych śladach przemocy i o sposobach ich przekształcania w formę artystyczną.

Na pierwszym kadrze widzimy otwartą książkę w czerni i bieli. Po lewej stronie znajduje się portret mężczyzny z brodą i szalikiem, wykonany w surowej, dokumentalnej estetyce. Pod zdjęciem i wokół niego zapisano białym odręcznym pismem krótkie notatki, które przypominają marginalia, szkice pamięci lub fragmenty dziennika. Po prawej stronie widzimy portret innej osoby, tym razem w koszulce bez rękawów, również otoczony odręcznymi zapiskami. Obie strony wyglądają jak wizualny notatnik wojny: twarze, słowa, fragmenty myśli, które tworzą intymny zapis doświadczenia. Pod książką widnieje nazwisko autora: ДМИТРО КУПРІЯН.

Drugi kadr przedstawia czarny notes otwarty na dwóch stronach, zapisanych gęstym białym pismem. Po lewej stronie tekst jest ciągły, intensywny, a w jednym miejscu pojawia się oznaczenie „text #2”, jakby autor porządkował fragmenty większej całości. Po prawej stronie, obok kolejnych zapisów, wklejono małą fotografię ruin ceglanego budynku na tle jasnego nieba. Zestawienie tekstu i obrazu tworzy wizualną strukturę pamięci: słowa i ruiny współistnieją jako dwa sposoby rejestrowania wojny. Pod notesem ponownie widnieje nazwisko autora.

Trzeci kadr ukazuje okładkę książki lub katalogu, w którym centralnym elementem są dwa metaliczne, półksiężycowate fragmenty — prawdopodobnie odłamki pocisków lub rakiet. Zawieszone na ciemnym tle wyglądają jak obiekty muzealne, niemal jak meteoryty, co koresponduje z tekstem towarzyszącym: odłamki spadają w różnych miejscach, stają się częścią historii, pozostawiają blizny na ziemi i w ludzkich sercach. Minimalistyczna kompozycja podkreśla ich wagę jako materialnych świadectw wojny.

Czwarty kadr przedstawia otwartą książkę, w której na czarnych stronach rozmieszczono kilkanaście metalowych fragmentów — odłamków o różnych kształtach, zardzewiałych, poszarpanych, noszących ślady eksplozji. Ułożone w dwóch kolumnach wyglądają jak katalog artefaktów, jakby wojna została rozłożona na części i udostępniona do oglądu. Po lewej stronie widnieje nazwisko autora oraz logotypy instytucji wspierających projekt. Całość ma charakter wizualnego archiwum przemocy, w którym każdy fragment jest jednocześnie dowodem i symbolem.

W podpisach do tych kadrów podkreśla się, że odłamki rakiet i pocisków są jak współczesne meteoryty: spadają, zostają w ziemi, wchodzą w historię, a ich obecność zmienia zarówno krajobraz, jak i ludzi. Kupriyan dokumentuje nie tylko same fragmenty, lecz także historie osób, które z nimi żyją: żołnierzy, wolontariuszy, cywilów. Jego prace są częścią projektu IZOLYATSIA wspieranego przez Unię Europejską, co wskazuje na ich znaczenie zarówno artystyczne, jak i dokumentalne.

Z perspektywy autorskiej koncepcji katharsis ukraińskiej sztuki projekt Kupriyana ukazuje, jak materialne ślady wojny — odłamki, ruiny, twarze, zapiski — stają się elementami procesu kulturowej transformacji. Katharsis nie polega tu na estetyzacji przemocy, lecz na jej ujawnieniu, nazwaniu i przekształceniu w formę, która pozwala kulturze przejść przez wstrząs. Fragmenty pocisków, przedstawione jak artefakty, stają się symbolicznymi „ułamkami” pamięci, a ich wizualne uporządkowanie jest aktem odzyskiwania kontroli nad chaosem wojny. Kupriyan tworzy przestrzeń, w której trauma zostaje przekształcona w świadectwo, a świadectwo — w sztukę, która rodzi się ze wstrząsu i staje się częścią procesu katharsis: oczyszczenia poprzez konfrontację z przemocą i poprzez nadanie jej nowego, kulturowego sensu.

© Yana Hladyr 2026