Wołodymyr Wakulenko

Ten tekst kultury sieciowej przedstawia zestaw publikacji literackich związanych z doświadczeniem współczesnej wojny rosyjsko‑ukraińskiej oraz praktykami dokumentowania traumatycznych wydarzeń w formach dzienników, reportaży i świadectw osobistych. Wśród nich szczególne miejsce zajmuje książka Wołodymyra Wakulenki (Володимир Вакуленко) Ja przetwarzam się… (Я перетворююсь…), której okładka pojawia się w jednym z kadrów. Publikacja ta została opracowana i przygotowana do druku na podstawie odnalezionego po wyzwoleniu Iziumu dziennika autora, ukrytego przez niego w ogrodzie w czasie okupacji. W kadrze podkreślono, że nad edycją pracowała pisarka Wiktoria Amelina (Вікторія Амеліна), również zabita w wyniku rosyjskiego ataku rakietowego. Ten wizualny i tekstowy kontekst wzmacnia interpretację dziennika jako dokumentu granicznego – świadectwa zarówno indywidualnego doświadczenia, jak i systemowej przemocy wymierzonej w ukraińską kulturę.

Pozostałe kadry przedstawiają książki o charakterze dokumentalnym i świadectwowym: 77 dni lutego (77 днів лютого), zbiór reportaży z pierwszych tygodni pełnoskalowej inwazji; Mariupol. Nadzieja (Маріуполь. Надія), dziennik okupacji miasta; Najdłuższa podróż (Найдовша подорож) Oksany Zabużko (Оксана Забужко), interpretującą trzystuletnią historię rosyjskiej przemocy wobec Ukrainy; oraz Szcucyk (Щуцик), antywojenną narrację z perspektywy psa, odnoszącą się do wydarzeń na wschodzie kraju. Wszystkie te kadry łączy wizualna estetyka oparta na dokumentalności, surowości i świadectwie: fotografie zniszczonych miast, ręczne zapisy, symboliczne znaki odliczania dni, a także obrazy zwierzęcia jako figury niewinności. Wspólnym mianownikiem jest tu potrzeba utrwalenia doświadczenia wojny w formach, które łączą literaturę, pamięć i archiwum.

W tym kontekście rola Wołodymyra Wakulenki w kulturze ukraińskiej lat 2022–2025 jawi się jako wyjątkowa i wielowymiarowa. Był on pisarzem, poetą, autorem literatury dziecięcej, aktywistą i wolontariuszem, a jego twórczość – określana niekiedy jako „kontrliteratura” – konsekwentnie podejmowała tematy wolności, godności, oporu wobec przemocy oraz odpowiedzialności jednostki za wspólnotę. W czasie okupacji Iziumszczyzny prowadził dziennik, który stał się jednym z najważniejszych świadectw pierwszych miesięcy wojny. Jego teksty – zarówno wcześniejsze, jak i te zapisane w 2022 roku – ukazują wrażliwość na los słabszych, doświadczenie codzienności w warunkach zagrożenia oraz głęboką świadomość kulturową, w której literatura pełni funkcję etyczną i dokumentalną. Tragiczna śmierć autora, zamordowanego przez rosyjskich okupantów, nadała jego twórczości wymiar symboliczny: stał się figurą pisarza‑świadka, którego głos próbowano uciszyć, lecz który dzięki zachowanemu dziennikowi przemawia jeszcze mocniej.

W zestawieniu z innymi kadrami Wakulenko jawi się jako jeden z kluczowych reprezentantów ukraińskiej kultury czasu wojny – twórca, którego indywidualne świadectwo wpisuje się w szerszy korpus literatury dokumentalnej, a jednocześnie go przekracza, stając się znakiem oporu kulturowego. Jego wkład polega nie tylko na zapisaniu doświadczenia okupacji, lecz także na potwierdzeniu, że literatura pozostaje jednym z najważniejszych narzędzi zachowania prawdy, pamięci i podmiotowości narodu w sytuacji egzystencjalnego zagrożenia. W ten sposób kadry te, zestawione razem, ukazują Wakulenko jako centralną postać ukraińskiej kultury świadectwa – autora, którego głos współtworzy etyczny i estetyczny fundament ukraińskiej pamięci wojennej. © Yana Hladyr 2026