Walerija Subotina: książka «Polon»

Ten tekst kultury sieciowej przedstawia kadr promujący książkę Polon (Полон) Walerii Subotiny (Валерія Суботіна), ukraińskiej dziennikarki, wykładowczyni, poetki, oficerki Narodowej Gwardii Ukrainy, uczestniczki wojny rosyjsko‑ukraińskiej, pochodzącej z Mariupola (Маріуполь). Kompozycja wizualna kadru jest dwudzielna: po lewej stronie widzimy portret autorki w kurtce o kamuflażowym wzorze, co jednoznacznie wpisuje ją w figurę żołnierki i uczestniczki działań wojennych; po prawej – okładkę książki, na której sylwetka człowieka w profilu zarysowana jest na tle ceglanego muru. Ten mur, pozbawiony ozdobników, przywołuje skojarzenia z więzieniem, obozem, zamkniętą przestrzenią, a więc z doświadczeniem niewoli, które stanowi główny temat książki. Pod portretem autorki umieszczono jej imię i nazwisko – Walerija Subotina (Валерія Суботіна) – oraz logotypy instytucji i projektów: ZMIN, „Читомо”, „Книжковий Арсенал”, co sytuuję tę publikację w polu współczesnej, instytucjonalnie wspieranej literatury wojennej i dokumentalnej.

Warstwa tekstowa kadru – opis redakcyjny – przedstawia Subotinę jako osobę o złożonej tożsamości zawodowej i biograficznej: dziennikarkę, badaczkę (kandydatkę nauk o komunikacji społecznej), poetkę, a zarazem żołnierkę i uczestniczkę wojny. Podkreślono, że służyła w służbie prasowej pułku „Azow” (Азов), została wzięta do niewoli w Ołeniwce (Оленівка), a następnie wróciła do domu. Książka Polon (Полон), wydana przez oficynę „Folio” (Фоліо), opowiada o jej doświadczeniu niewoli. Informacja o tym, że publikacja prezentowana jest w ramach projektu „Witryna nowości” (Вітрина новинок) na festiwalu „Książkowy Arsenał” (Книжковий Арсенал), wskazuje na jej status jako ważnej nowej pozycji w obrębie współczesnej literatury ukraińskiej, szczególnie tej związanej z wojną po 2022 roku.

Z perspektywy literatury ukraińskiej lat 2022–2025 Polon (Полон) wpisuje się w nurt literatury świadectwa i literatury obozowej, ale przefiltrowanej przez doświadczenie współczesnej wojny rosyjsko‑ukraińskiej. Jest to tekst, który łączy perspektywę uczestniczki działań wojennych, profesjonalnej dziennikarki i badaczki komunikacji z doświadczeniem skrajnej przemocy instytucjonalnej – niewoli, izolacji, upokorzenia. Książka wnosi do ukraińskiego pola literackiego kilka istotnych elementów. Po pierwsze, stanowi świadectwo z wnętrza systemu represji, związanego z rosyjskimi obozami dla jeńców wojennych, i tym samym współtworzy archiwum wojny, w którym indywidualne doświadczenie zostaje przekształcone w tekst kultury o funkcji dokumentalnej i etycznej. Po drugie, głos Subotiny jako kobiety‑żołnierki i intelektualistki poszerza dotychczasowy kanon literatury wojennej, w którym perspektywa kobieca często była marginalizowana lub sprowadzana do roli cywilnej obserwatorki. Tutaj autorka jest jednocześnie podmiotem walki, ofiarą systemu przemocy i refleksyjną narratorką, co nadaje jej świadectwu szczególną gęstość znaczeń.

Związek książki Polon (Полон) z wojną jest bezpośredni i fundamentalny: bez oblężenia Mariupola, działalności pułku „Azow” (Азов) i systemu rosyjskich obozów jenieckich ten tekst nie mógłby powstać. Wojna nie jest tu tłem, lecz strukturą, która organizuje całe doświadczenie bohaterki‑autorki: od wyboru służby wojskowej, przez pracę w służbie prasowej, po traumę niewoli i powrotu. W tym sensie książka Subotiny współtworzy nowy segment ukraińskiej literatury wojennej – literatury o niewoli, która nie tylko dokumentuje przemoc, ale też analizuje ją z perspektywy komunikacyjnej, psychologicznej i etycznej. Kadr sieciowy, w którym książka jest prezentowana, wzmacnia ten wymiar: pokazuje autorkę w mundurze, okładkę z figurą uwięzienia oraz instytucjonalne ramy prezentacji, co razem buduje obraz tekstu jako ważnego świadectwa w polu współczesnej kultury ukraińskiej. © Yana Hladyr 2026