Opowieść o dżumie, wojnie i emigracji

Ten tekst kultury sieciowej na SensorMedia przedstawia nową książkę Maksyma Bespałowa (Максим Беспалов) „W poszukiwaniu siebie. Opowieść o dżumie, wojnie i emigracji” („У пошуках себе. Історія про чуму, війну та еміграцію”), ukazując ją jako przykład współczesnego pisarstwa, w którym granice między literaturą faktu a prozą artystyczną ulegają świadomemu zatarciu. W przytoczonych fragmentach podkreślono, że tradycyjny podział na non‑fiction i fikcję literacką przestaje być jednoznaczny, ponieważ istnieją formy – takie jak pamiętniki, reportaż literacki czy biografie – które wymagają od autora zarówno dokumentalnej rzetelności, jak i twórczej wrażliwości. Tekst akcentuje, że Bespałow, jako dziennikarz i podróżnik, świadomie eksperymentuje z formą, zestawiając współczesne doświadczenia ukraińskie z historią epidemii i wojen, aby opowiadana przez niego narracja brzmiała możliwie szczerze i żywo. Wskazano również na szerszy trend w literaturze historyczno‑politycznej, w której autorzy – jak Martin Pollak (Мартін Поллак) czy Tony Judt (Тоні Джадт) – interpretują historię przez pryzmat pamięci rodzinnej i osobistej traumy, co wpisuje książkę Bespałowa w nurt pisarstwa łączącego perspektywę indywidualną z refleksją nad doświadczeniami zbiorowymi.

W kadrach tego tekstu kultury sieciowej podkreślono, że tworzenie literatury non‑fiction wymaga od autora zarówno rzetelności badawczej, jak i umiejętności narracyjnych, co ilustrują przykłady Filipa Sensa (Філіп Сенс) i Laurenta Bineta (Лоран Біне), którzy łączą historyczne fakty z literacką konstrukcją opowieści. Zaakcentowano, że każda z omawianych książek — niezależnie od przynależności gatunkowej — przedstawia historię poprzez indywidualną perspektywę, a sam Bespałow, pisząc o dżumie, wojnie i emigracji, wpisuje się w nurt autorów wykorzystujących osobiste doświadczenie jako narzędzie interpretacji zjawisk historycznych i społecznych.

Kolejne kadry rozwijają genezę książki Maksyma Bespałowa (Максим Беспалов), pokazując, że jej obecna, niefikcjonalna forma wyrasta z porzuconego przed laty pomysłu na powieść inspirowaną nagrobkiem ukraińskiej kobiety i jej córki w amerykańskim miasteczku oraz historią rodziny Oryniaków, która na początku XX wieku wyemigrowała z Galicji do Pensylwanii i prawdopodobnie zmarła podczas epidemii hiszpanki.

Kadry również przedstawiają rozwinięcie myśli o tym, że projekt przeszedł drogę do formy dokumentalnej, zachowując tę samą opowieść, lecz przenosząc ją w inny gatunek — dokumentalna powieść, która łączy reporterską faktografię z narracyjną konstrukcją literacką. Artystyczność jako pierwotna fikcyjna koncepcja ulega transformacji, przechodząc z poziomu wymyślonej fabuły do poziomu dokumentu, gdzie środki artystyczne — kompozycja, rytm, dramaturgia, obrazowość — zaczynają pracować na materiale rzeczywistym, nadając faktom formę literacko ukształtowanej opowieści.

Książka Bespałowa wpisuje się w koncepcję katharsis ukraińskiego sztuki 2022–2025, ponieważ jej konfliktogenność — wynikająca z połączenia doświadczenia wojny, emigracji i historycznych traum — ujawnia się jako wewnętrzne napięcie organizujące narrację: artystyczność zostaje podporządkowana dokumentalności, a dokumentalność staje się sposobem przepracowania doświadczenia granicznego, które wymusza inne formy opowiadania. Nowość tej książki polega na zestawieniu współczesnej wojny, pandemii COVID‑19 i doświadczenia uchodźstwa z dawnymi wojnami, epidemiami dżumy i historycznymi falami emigracji Ukraińców, co odsłania ciągłość traum i ich wpływ na tożsamość. Jej konkretny wkład w proces katharsis polega na wprowadzeniu do ukraińskiego sztuki hybrydycznej formy narracji dokumentalnej, która pozwala przekształcić doświadczenie wojny w akt twórczego odnowienia i redefinicji współczesnej wrażliwości artystycznej.

© Yana Hladyr 2026