Ostap Sływyński: Słownik wojny

Tekst kultury sieciowej składający się z pięciu wizualnych kadrów przedstawia książkę Słownik wojny (Словник війни) Ostapa Sływyńskiego (Остап Сливинський) jako przykład nowej, konfliktogennej formy literatury ukraińskiej, która powstała bezpośrednio w odpowiedzi na doświadczenie pełnoskalowej inwazji. Całość utrzymana jest w czarno‑żółtej kolorystyce, a okładka książki — przedstawiona w pierwszym kadrze — wizualnie przypomina płonące okno wieżowca, w którym tytuł wygląda jak języki ognia. Powyżej widoczne są sylwetki ludzi uciekających z walizkami, co podkreśla dokumentalny i traumatyczny charakter dzieła. Kolejne kadry zawierają cytaty z książki, wybrane tak, aby pokazać zmianę znaczeń codziennych słów oraz sposób, w jaki wojna deformuje język i percepcję rzeczywistości. Towarzyszący tekst informuje, że autor zebrał monologi zasłyszane na ulicach ukraińskich miast w pierwszych czterech miesiącach inwazji, tworząc słownik, który jest jednocześnie dokumentem i świadectwem.

Komentarz autora, przywołany w drugim kadrze, podkreśla, że ludzie na lwowskim dworcu, w schronach i na ulicach mówili spontanicznie, często wybuchając falą opowieści, której nie dało się zatrzymać. W wywiadzie dla Suspilne Kultura Sływyński opisuje słowo jako narzędzie dokumentowania wojny i jako formę bezpieczeństwa, która pozwala ocalić doświadczenia wspólnoty. W ten sposób tekst kultury łączy wizualne przedstawienie książki z refleksją autora nad językiem jako przestrzenią pamięci i oporu.

Konfliktogenność dzieła ujawnia się na kilku poziomach: w tytule, który od razu wskazuje na doświadczenie wojny; w treści, która rejestruje traumatyczne przesunięcia znaczeń; w języku, który staje się polem walki o zachowanie sensu; oraz w funkcjach społecznych i etycznych, jakie autor przypisuje swojej pracy. Słownik nie jest neutralnym zbiorem definicji, lecz świadectwem przemiany, w której zwykłe słowa — takie jak „życie” czy „cisza” — nabierają nowych, naznaczonych wojną znaczeń. Dzieło pełni funkcję wspólnotową: ma być „pomocną dłonią” dla tych, którzy przeżyli wstrząsy wojny, i jednocześnie narzędziem zrozumienia dla tych, którzy próbują uchwycić nową rzeczywistość.

Katharsis ukraińskiej sztuki w tym przypadku polega na powstaniu nowego gatunku literackiego, który łączy dokument, świadectwo i redefinicję języka. Choć książka nosi tytuł Słownik, jej istotą nie jest systematyzacja słów, lecz historie, które za nimi stoją. W centrum znajduje się doświadczenie człowieka, a nie definicja. W ten sposób Słownik wojny staje się przykładem sztuki, która rodzi się z konfliktu i przekształca go w formę kulturowej pamięci. Jest to katharsis rozumiane jako proces oczyszczania poprzez opowieść, w którym język zostaje odbudowany, a wraz z nim — możliwość mówienia o traumie.

Dodatkowo tekst kultury podkreśla międzynarodowy rezonans dzieła: Słownik wojny został przetłumaczony na piętnaście języków, w tym na polski, co świadczy o jego znaczeniu nie tylko dla ukraińskiej kultury, lecz także dla globalnego rozumienia wojny jako doświadczenia, które zmienia język, pamięć i sposób opowiadania o świecie. © Yana Hladyr 2026